PDA

Просмотр полной версии : Коазой Нурдин - Йилбазахийкхухьаргаш (фаьлгаши дувцараши)



Sapral Mikail
13.08.2012, 21:26
СЕЛA IАД

ДогIа сецачул тIехьагIа, ара малх хьажар. Iайнаи Адамеи – диъ шуи кхо шуи даьнна йишеи вошеи – коа арабайлар.
– Дади! Дади! Хьавел, – цIогIарч даьлар ара цхьа ха яьннача гIолла.
«Фу хиннад-хьогI цига?» – аьнна, сихвенна араваьлар телевизорга хьежаш ваьгIа берий даь-дá.
Бераш сигала урагIхьежаш латтар.
– Хьажал, дáди! – аьлар Iайнас, – фуй из?
Сигала селаIад латтар.
– СелаIад да из, – аьлар воккхача саго. – Маьлхо сигален тIа диллá сурт да из.
– Басарашца диллад из маьлхо? – хаьттар Адама.
– А, – велавелар воккха саг. – ДогIа дийлхачул тIехьагIа малх хьажача хьахул из.
– Хоза-м да из! – аьлар Iайнас.
– Цох селаIад хIана оал хой шоана? СелаIад яхар «Селá Iад» яхалга да. Хьалха наха мотташ хиннад догIа делхийтар а, ди къувкъийтар а, тIоа сегийтар а Села ва. ДIа-а-а лоамашта юкъе, – аьлар даь-дас, лоамаш долча оагIорахьа пIелг дIа а хьекха, – дIахьакхача санна нийса бухь болаш лоам гой шоана?
– Гу, гу, – аьлар Iайнас.
– Сона а гу, – аьлар Адама, пIелг дIа а хьекха – дIа-а-а-ра бар бий из?
– ХIаа, из ба. Цу лоам тIа вах, оалар наха, Села. Ди техача – Селá чураш я уж Iехараш, оалар. ТIоа сегача – Селас кхувса тIаьскаш да уж, оалар. ХIаьта сигала селаIад эттача – Селас сигала хьалъэлла ший Iад да из, оалар. Фаьлгаш ма дий уж, да-м.
– Дади, лела йиш йий цу селаIада тIа гIолла? – хаьттар Адама.
– А, – велавелар дади, – бIарахьежа мара йиш яц цунна.
– ТIаккха мишта хьахул из? – хаьттар Iайнас.
– Доккха хилча деррига а ховргда шоана, – аьлар даде.
– ТIаккха хIанз массехана а латтаргда из сигала?
– А. Укх сахьате дIадаргда из-м.
Бераш дисар селаIадага хьéжа. Дади дIавахар ший гIулакхаш де. Цхьа ха яьннача гIолла, бераш дайдда хьадаьхкар дади волча.
– Дади, селаIад-м дIадаьлар.
– ХIама дергдац. ДогIа дийлхача юха хьаотаргда из-м, сигала.

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:09
ГОВЗА ЭП

– Эпа Iург доалл укхаза! – хьакхайкар бешара Мухьмад. – Ведарашца хий хьада сихагIа!
Ведарашца хий а ийца, сиха беша хьалбахар Солсеи, Iайнаи, Адами.
Мухьмад хий чудотта волавелар Iурга чу, юхе мел висар белаш бе а ехка дIаайттар, эп арайоале, цунна тоха, лаьрхIа.
КхоалагIа хи ведар Iурга чу Iочуяхийтачул тIехьагIа, цIаьхха Iурга чура цхьа ерста эп араийккхар. Из Iурга чура арайоалашшехьа Адама бел техар цунна. Биъ ког урагIа а бахийта аркъала Iоежар эп.
– Э-э, сенна йийра Iа из? – аьлар Iайнас, – къахетаций хьона цох? Мишта хоза яр из!
Адама шийна а къахийтар эпах. ЦIаьхха из араийккха, кхеравенна теха мара, цо бел ца тоха а мегар цунна.
– Сенна йийра вай из? – аьлар Солсас. – Фу даьдар цо вайна?
– Йе езандаь йийра, – аьлар воккхагIа волча Мухьмада, – эпаш йоае еза. ДIайийна хIама йитац цар. Хьажал мишта ерста я, вай хьажкIаш йиаь!
– Йе езацар из, – аьлар Iайнас, – дикагIа дар, из хьа а лаьца, караIомаяьяларе.
– ХIанз сенна дувц из? – аьлар Мухьмада, – йийна ма яьннайий из. КIоаг а баьккха дIайолла еза хIанз.
Бераша, зIамига кIоаг а баьккха, эп Iочу а йилла, лаьтта IотIахьаьрцар.
Коа вагIача дадега дIадийцар бераша, шоаш эп йийнай, аьнна.
– Боккъонца хой шоана оашош из йийналга? – аьлар даде. – Эп-м говза я шоана. Ше кIалйисача, елча санна Iойож из. ХIанз шо хьажача, хетаргахьа, дIаяха а хургья.
Бераша, беша юхадаха кIоаг хьабаьстача, даде яххача тайпара, йоацаш яр эп. Бераш Iеха а даь, ше елча санна кеп а оттаяь, дIаяха хиннаяр из.
Бакъдар аьлча, бераш-м раьза дар, эп дийна йиса.

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:10
ЙИЛБАЗАХИЙКХУХЬАРГАШ

ДIайха да ахка. Бераш ловзаш лел ара. Михáй петаргаш гIайттай. Бераш тIехьауд, уж хьалувца гIерташ, тIаккха хьерчаеш Iокхувс.
– Йилбазáхийкхухьаргаш я уж, – йоах кIаьнка, – йилбазашта хий кхухь цар.
– Мишта кхухь цар из хий? – хетт йиIиго.
– Иштта кхухь, – йоах кIаьнка, петаргаш хьа а лувцаш.
Петарг бе а елла йиIиг хьеж цунга.
– Укханга-м дац вIалла хий.
– Цо бага а делле кхухь хий, – йоах кIаьнка.
– Мичай тIаккха цун баге? – хетт йиIига.
– Яьй, йиIиг, хьо-м деррига хá ма гIертий! Йилбазáхийкхухьаргаш йий уж?
– Я, – йоах йиIига.
– Йилбаза хий кхухьандаь аьннад царех – йилбазáхийкхухьаргаш.
– ТIаккха мишта кхухь цар из хий? – соцаш яц йиIиг.
– Яьй, йиIиг! – йоах эгIазвахача кIаьнка. – Витал со!
– Хьона-м хIама хац, – оал йиIиго, – тхоай нанега хоаттаргда аз.
КIаьнк ведда дIавода йиIигá юхера.

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:10
КУКАЛ

– Ку-кук! – яхаш, кхайк кукал.
Городе вIаштIардаьча цIеношта юкъе ягIа гаьнаш. Цу гаьнашта юкъера кхайк кукал.
Iайнайна эггара хьалха хоз кукал кхайкаш.
– Фуй из кхайкар? – хетт цо наьнага.
– ДIá, цхьаннахьа гаьнашта юкъе кукал ягIа, – йоах нанас.
КIиръенна хьеж из гаьнашта юкъе кукал лехаш. Юххера а зув цо кукал.
– Хьажал, – дIахьокх цо Iайнайга, – дIá дагIа оалхазар гой хьона?
– Гу, гу, – йоах Iайнас, кукал бIаргаяйча.
– Кукал я из, – йоах нанас, – кхы а бекарг а оал цох.
Юха а кхайк кукал:
– Ку-кук!
– ТIаккха фу йоах цо? – хетт Iайнас.
– Мичад шо, са бераш, йоах цо, – оал нанас.
– Бераш дайнад цун?
– Кукала ший фуъаш кхыча оалхазарий бIенашка дехк, цудухьа ший кIоригаш йовзац цунна.
Нанна мархIахьерч Iайна:
– Iаай-а, ма къа да цун!

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:11
ТУШОЛКОТАМ

Тушолкотам бIаргаяйнай сона тахан. Тха беша ягIар из. ХьалхагIа сона хацар из фу оалхазар да. Керта тIа чIугал а ягIаш, къоарза оалхазар сайна бIаргадайча, ведда вахá, дади воалавир аз цунга хьажа. Даде аьлар, из тушолкотам я, аьнна.
– Човха ма елахь из, – тIатехар цо.
Со-м валлацар из човхае, со-м цунга хьажа мара валлацар.
Гаьна тIа ягIар тушолкотам.
– Ку-пук, ку-пук, – яхаш, кхайкар из.
ГIадвахá вар дади, тушолкотам тха беша ена.
–Тушолкотама беркат дахь, – аьлар даде.

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:12
АЛКХАШКИЙ ТКЪОВ

БIаьсти яьннай. Алкхашкаш а цIаяьхкай. Ара йIох а еннаяр, амма тахан Iуррехьа тIаьда лоа делха доладелар.
– Алкхашкий ткъов елх, – йоах тха нане.
– Фуй из «ткъов»? – хетт аз нанега.
– ТIаьда лоаи догIеи цхьана делхаш хилча оал «ткъов елх», – йоах нане.
Цхьа ха яьннача хана юха а йоах цо:
– Кхы а чIагаргий ткъов а хул, тушолкотама ткъов а хул. ЧIагаргий ткъов тIехьагIа елхаргья – чIагаргаш цIадаьхкача. Тушолкотам чIагаргал а тIехьагIа цIайоагIа. Из цIаеча тушолкотама ткъов елхаргья.

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:13
БЕРСЕИ ИЗОЛДАИ

Берсеи Изолдаи лоалахой ба. "Берий беша" а цхьана ух уж. Цкъа коа Iохайша дагIар бераш.
– Аз фаьлг бувц хьона? – хаьттар Берсас.
– Бувца, – аьлар Изолдас, – сона дукхадеза фаьлгаш. Нанас массехана фаьлгаш деш сона.
– ТIаккха ладувгIалахь, – волавелар фаьлг бувца. – ГIулинга тIа а вагIаш воагIаш вар бийдолг…
– Из фуй – гIулинг? – юкъе а ийккха, хаьттар Изолдас.
– ГIулинг – фаьлгаш тIара говр я, зIамига а йолаш, кхо ког а болаш, мух мо масса а йолаш, – аьлар Берсас.
– Кхы а цун дIаьха лергаш а да, – аьлар Изолдас. – Из-м «Конек-Горбунок» ма йий.
– Яц из хьа «Конек». Из кхо ког бола гIулинг я. ГIулингаш мара лелаяц бийдолгаша, – аьлар Берсас.
– Я, даьра, из-м Конек-Горбунок, сона нанас бийшаб из фаьлг. Цун-м биъэ ког а ба, – къарлуш яцар Изолда. – Бийдолг яхар малув, тIаккха?
– Бийдолг – зIамига сагилг ва, бийи доли миссел мара лакха воацаш.
– Из-м "гномик" ма вий, – юха а аьлар йиIиго.
– "Гномик" вац из. Бийдолг ва. Сона нане бийцаб из фаьлг, – эгIазводаш латтар кIаьнк.
– ТIаккха мича водар из? – хаьттар Изолдас.
– Сармак болча водар…
– Сармак фуй? – юха а Берсá къамаьла юкъеийккхар йиIиг.
– Сармак вIалла бувцаш хезабеций хьона? – цецваьлар кIаьнк.
– Хезабац.
– Сармак боккха ба, кхо корта а болаш, доккхий ткъамаш а долаш. Багара цIи араетт цо.
– ХIаъа, – аьлар йиIиго, – из-м "Змей Горыныч" ба.
– Бац из цхьаккха "змей", сармак ба из, – цIогIа техар кIаьнко.
– Ба, даьра, – духьалъэттар Изолда, – сона нанас дийшад уж фаьлгаш, "Конек-горбунок" а, "гномик" а, "Змей Горыныч" а болаш. Сона кхы а дуккха фаьлгаш дийшад нанас.
– Сона нане а дийцад дуккха фаьлгаш. Цу фаьлгашка бийдолг а ва, гIулинг а я, сармак а ба, кхы а дуккха хIамаш я, – цогIа деттар эгIазвахача Берсас.
– Хьа фаьлгаш нийса дац, – аьлар Изолдас, – сона нанас дийша фаьлгаш нийса да. Уж китаба тIа дIаяздаь да.
– Хьадараш дац уж – нийса фаьлгаш! – аьлар Берса. – Аз кхы вIалла фаьлг бувцаргбац хьона!
– Мегаьд тIаккха, – дийхар йиIиго, – дIахо хьабувца хьай фаьлг.
– Кхы юкъеэккхаргйий хьо?
– Эккхаргъяц.
– ЛадувгIа хIаьта, – аьнна, волавелар кIаьнк, фаьлг дIахо бувца:
– ГIулинга тIа а вагIаш воагIаш вар бийдолг…

Sapral Mikail
13.08.2012, 22:14
МУХЬИ

Мухьи кема лоаллаш вар. Седкъашта юкъегIолла додар цун кема. Гаьннара дунеш тахка водаш вар Мухьи. Дожаседкъаш тIехлелхар цун кема юхегIолла. Нанаи дадаи гаьнна бисабар. Ший дá-нáна дага а деха, "маца гургда сона шо?", – яха уйла керта чу ессача, кIаьнка дог чIехкар…
Цу хана уйлаех ваьккхар кIаьнк даь-наьна оазо:
– Мухьи, Iовала цу гаьн тIара. Фу ха я хьо цу тIа вагIа? Хьаволле, хIама даа ма дезий хьа. Аз худар даьд хьона.
Коа ягIача комара гаьна йIаьхача ткъоврона тIа вагIар кIаьнк.
– Вá нани! ВIалла хIама мича хов хьона-м! Со бIаргаго йишъяц хьона. Со кема тIа ва гаьнна айламе. Сона хьа цIогIа а хазац.
– Хьо сиха Iо ца воале, аз дá чувеча, цунга дIааргда, Iа яхар диц, аьнна. ТIаккха-м хозаргда хьона, дика.
Ше-шийца "бур-бур-бур" яхаш, гаьна тIара Iоваьлар кIаьнк.
– Хьажал мишта хоза худар даьд аз хьона, – аьнна, даь-нанас Iооттабир Мухьена хьалхашка худар кад.
КIаьнка дIахезанзар йоккхача саго аьннар. Из юха а гаьнна вар. Форда-кема тIа вар из, ше цхьаь, форда юккъе. ДуIа даьннадар форда тIа – хьекхаш мух, делхаш догIа, детташ ди дар, сегаш тIоа бар, кемал лакхагIа ийлуш форда талгIеш яр. Цу йоачан юкъегIолла, шек воацаш, майра кема лоаллаш Мухьи вар.
Уйланга вахá вагIача кIаьнкá бIара а хьежа, доккха са даьккхар нане.

Sapral Mikail
13.10.2012, 19:04
ДIАДУВЦА АЗ ШУГА?

Коа бераш дагIа гIандаш тIа хайша. Солса воагIа. БIарччача дийнахьа коа гуш хиннавац Солса.
– Мичахьа хиннав хьо тахан? – хетт бераша Солсага.
– О-о, ма дувцалаш, – йоах Солса, – тахан аз ца хохкаш хIама йисаяц. ДIадувца аз шуга?
– Хьадувцал, – оал бераша.
– Iуйран маьшен хехкаш хиннав со…
– Маьшен лалла хов хьона?
– ТIаккха говр хаьхкай аз…
– Мичахьара енай хьона говр?
– ТIаккха хьовзагIеттарга тIа а хайна кхозза го баьккхаб аз…
– ГIа да хьона дайнар?
– А, гIа дац из. Цул тIехьагIа фокемаца лийннав со морхашта юкъегIолла.
– ХIанз-м оапаш бувц…
– Бувцац аз оапаш. ТIаккха цIерйоачIингаца хозаже вахав со…
– ХIанз-м геттара гаьнаваьлар хьо! Тоъаргда хьона оапаш бувца!
– ТIаккха инкал хаьхкай аз…
– Кхы фу хаьхкай Iа?
– Кхыи? Кхы а, сармака тIа а хайна хоахкавеннав со…
– ДIавала, тоъаргда хьона! Деррига галеш диза ваьннав хьо оапех!
– ВIалла галеш а дизадац! Оапаш бац аз бувцараш! Тахан денна гонашкхесторга тIа хехкалуш хиннав со!

Коазой Нурдин (2008 шу)


ДОШЛОРГ:

гонашкхесторг (я) - карусель
хозаж - космос
хьовзагIеттарг (да) - вертолет
цIерйоачIинг (да) - ракета

Sapral Mikail
13.10.2012, 19:06
ЦIЕ IАЖ

БIаьстенах лаьца уйлорг язъе цIагIа аьннадар берашка хьехархочо. Ахьмада ше раьза а волаш, хоза уйлорг язъяьяр. Дешсахьат доладеннача хана кура волаш вагIар из, хIанз хьехархочо хаьттача уйлорг Iоешарг ма йий аз, тIаккха хьехархочо, дика язъяьй Iа, аьнна, "пхиъ" оттаерг ма йий сона, ший дагахьа яхаш. ЧIоагIа кура вар из ше иштта дика уйлорг язъярах.
– Ахьмад, уйлорг язъяьйий Iа? – хаьттар цунца цхьан хIорта тIа ягIача Аьлбикас.
Аьлбика, Iаьржа бIаргаш а долаш, ши кIажарг а йолаш, цIе басилгаш а йолаш, хоза йиIиг яр. Массехана ший басилгаш мо цIе кухта лелайора цо. Амма дешарá Ахьмад мо тIера яцар из. ХIаьта а цун вIаштIехьдоалар дика махбергаш яха, цхьацца говзалаш лелайий е цхьаннегара хьатIаяздий.
Корта оагабир Ахьмада, "язъяьй", яхачох.
– Хьовкхал, хьажийтал со.
Ахьмада дIатеттар Аьлбикайгахьа дештептар. Дешсахьатах вагIаш, хьехархочо шийх бехк боаккхаргбоацаш, къамаьл ца де гIертар из.
Аьлбикас йийшар Ахьмада уйлорг.
– Iайха язъяьй Iа ер?
Ахьмада юха а корта оагабир, "хIаа", оалаш.
– Даьра, дика-м язъяьй! Мишта Iомавеннав хьо, иштта дика уйлоргаш язъе?
– Иштта Iомавеннав, – аьлар Ахьмада шорттига, дештептар шийгахьа хьа а эза.
Доккха са даьккхар Аьлбикас:
– Аз-м язъяьяц. Сийсара тхацига хьаьший а баьхка, язъе йиш хиннаяц са-м.
Цхьа ха яьлча, ший тIорме чура боккха цIе Iаж арабаьккхар Аьлбикас.
– Ахьмад, хьажал сога мишта хоза Iаж ба!
КIаьнк дIахьажар цунгахьа. Боккха хоза цIе Iаж боаллар йиIигá бе. Ахьмада царгех хий даьлар, сов цу Iажа чам тIабаха. ЧIоагIа цу Iажа царг тоха дог эттар цун.
– Ахьмад, хьатIаязъяйта сога уйлорг, – аьлар Аьлбикас, – аз Iаж лургба хьона.
КIаьнк цхьан юкъа уйлангахьа вахар. Из Iаж сов мерзбенна, кхы са ца тохаденна, дештептар дIатеттар цо Аьлбикайгахьа.
– Хьахьи, хьатIаязъе. Хьаба Iаж.
Ахьмада Iаж дIа а бенна, йиIиг уйлорг хьатIаязъе Iохайра. Ахьмад, хьехархочоа ше гургвоацаш, хIорта кIал а ваьнна, Iаж баа волавелар. Цхьа ха яьннача гIолла, аханел совгIа Iаж биаь ер ваьннача хана, уйлорг хьатIаязъяь а яьнна, хIорта IокIалъяьлар Аьлбика а.
– Цхьа царг тохийта сога, – дехар дир цо Ахьмадага.
Ахьмада дIакховдабир Iаж. Аьлбикас цкъа царг теха, юхе мел биса хинна Iаж дIакхаьллар, юхк мара хIама ца юташ. Цу хана хьехархочо зийра, ераш хIорта кIал боахкалга.
– Аьлбика! Ахьмад! Фу деш доахк шо цу хIорта кIал? – хаьттар цо.
Арадайлар бераш хIорта кIалхара.
– Марем Султановна, – аьлар Аьлбикас, хIорта кIалара арайоалашшехьа, хьехархочунга ца зуйташ ший яьздорг хьабе а елла, – яьздорг Iоежаяр са, из лохаш доахкар тхо.
– Хьакорайирий шоана? – хаьттар хьехархочо.
– Хьакорайир, ер я из, – дIахьекхар йиIига яьздорг.
– Дика да хьакораяь, – аьлар хьехархочо. – Уйлорг язъяьйий Iа, Аьлбика?
– Язъяьй, Марем Султановна, – вIалла шек йоацаш, жоп делар йиIига.
– Iоешал вайна хьай уйлорг.
Аьлбика еша йолаелар. Из еша йолаенначул тIехьагIа мара кхетадинзар Ахьмада, ше мел харцахьа хIама даьд, цунга из хьатIаязъяйта. ЧIоагIа хоза ешар Аьлбикас уйлорг. Цо из сов хоза Iоешарах, ше йолчал кхы а дикагIа хетар из. Дийша яьнначул тIехьагIа, хьехархочо геттара хоаста а яь, дика язъяьй Iа, аьнна, пхиъ а оттаяь, Iохоайир йиIиг.
– Ахьмад, хIанз Iа Iоешал вайна хьай уйлорг, – аьлар хьехархочо.
Ахьмада ший кертах гон кхийттача санна хийтар. Шорттига хьалгIеттар из, цIаста мо цIий а венна. Ший фу ала деза ца ховш, латтар из, йист ца хулаш. Язъяьй, аьлча, Iоеша, арг ма дий. Iоеша йиш мичий хIанзза Аьлбикас йийша уйлорг. Бакъдар дIадувца а йиш яц. Дувце а, тешарг мичий хьехархо, Аьлбикас из уйлорг Ахьмадагара хьатIаязъяьй, аьлча. Оапаш бувца Iемавацар кIаьнк. Ше фу дергда, фу аргда ца ховш латтар из.
– Ахьмад, язъяьйий Iа уйлорг? – хаьттар хьехархочо.
– Язъяьяц, – шорттига аьлар Ахьмада.
Цецъяьлар хьехархо:
– ХIана язъяьяц Iа?
Ахьмад дика дешаш кIаьнк вар, цIаккха цIагIа бе бенна болх ца беш дешале венавацар из. Хьехархочоа дукхавезар из.
Тхьовра Аьлбикас аьннар дага а деха, аьлар Ахьмада:
– Хьаьший баьхкабар тхацига.
– Iоха Ахьмад. Кхоана яз а йий, хьаялахь.
Шиъ оттайинзар Ахьмада. ХIаьта а чIоагIа новкъа хилар цунна, ше иштта дика язъя уйлорг Iоеша вIаштехь ца доалаш висарах. Аьлбика-м вIалла сагота йоацаш ягIар, ше вIалла бехке йоацаш санна, ше йийша уйлорг бокъонца ше язъйича мо.
ШоллагIча дийнахьа керда уйлорг а язъяь, из лагIанче Iо а йийша, "пхиъ" яьккхар Ахьмада, хIаьта а хьалха цо язъяьр мо дика-м хиланзар из.

Коазой Нурдин (2008 шу)


ДОШЛОРГ:

дешале (я) - школа
дешсахьат (да) - урок
дештептар (да) - тетрадь
лагIанча (я) - класс
махберг (я) - оценка
уйлорг (я) - сочинение
хIорт (я) - парта
яьздорг (я) - ручка