PDA

Просмотр полной версии : Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)



Menina
27.03.2009, 00:23
Хало 1овшаш къоагадаь муг1араш
Плиев Амира вахарахи кхолламахи

Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира поэтически кхоллам бовзаш ба вай республике г1алг1ай литература юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.
Г1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба поэта кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола стихаш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Рифмаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, ритмични хиларо а хозъю уж.
1абизбика Амир ваьв 1938 шера, сентябрь бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац поэта. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Казахстане, Кустанайски области чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Плиев Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.
Барх1 шу даьнна к1аьнки, диъ шу мара даланза йола цун з1амаг1а йола йиша — Лейлаи цхьаь бус. Ха йищ яцар цар кхел мишта хургьяр, цар даь-воша Хамарза царна т1акхаьча вецаре. Алма-Атана юххерча, Калинина ц1ераг1ча поселке ваха хайна хиннав из 1946 шера т1ем т1ара воаг1аш.
Дикача дас-нанас санна, даь-вошасеи, даь-веший сесаго — Чахкиева Алсбика Маремеи йоакхо а еш, 1957 шера дика дешаш чаккхйоаккх Амира юкъера школа. Из бахьан цун низ кхоач вахар довзаш, лакха кхетам болаш хила, хьаьнала къахьегаш, ценача наькъаца чаккхвала.
Бера хана денз гучадоаккх Плиев Амирас поэзеца ше хьашт хилар. Пхьелаг1ча-ялхлаг1ча классашка дешача хана волалу из ший чоалхане йоаца байташ язъе. Г1алг1ай йоазув ца хар бахьан долаш, г1алг1ай мотт дика ховш ца хиларах, эрсий метта язде волавеннав из. Цу хана дукха книжкаш деш цо. Къаьстта дукха дезалу цунна эрсий, казахий халкъа фаьлгаш. Иштта цо, леха а лехаш, деш, СССР-а кхыча къамий фаьлгаш а. Цун дагадоаг1а Плиев Ярача Ахьмада, Аласха 1абаса, Ювсапа Хьажбикареи, Баьтасеи г1алг1ай къаман фаьлгаш дийца, царца ший са1ехадаь. Фаьлгаша 1омаву из дикал-вол, эздел-г1улакх, яхь-хьаг1, денал, майрал, говзал йовза, цар башхалонаш къестае. Цар 1омаву дикага сатеса, бакъле, къахьега, дог ц1ена хила, вонца къувса...
7-8 классашка дешача хана Плиев Амира безалу М.Ю.Лермонтова кхоллам, цо цун дукхаг1а йола произведенеш еша а еш, уж дега гарга хиларца къоабал а ю. Къаьстта Кавказах, цун къамех, иштта вайнахах язъяь стихотворенешеи поэмашеи, доаккхал а деш, еш цо.
Нагахьа санна, А.С. Пушкина поэзи хоза дешаш, нийса рифмаш хиларах, ше музыкальни хиларах еза-енна яле, М.Ю. Лермонтова поэзи Амира езалу цо денал гойташ хиларах, бакъдар дувцарах, шоай корта-мукъале а, къаман сий а, Даьй-мохк а бахьан летача лоамарой цо гадахарах.
Цкъа «Мцыри», «Веддар», «Валарг», яха поэмаш йийшача, уж нохчех язъяьлга хайча, дуккхача хана дагадаьллад Амира оамала а денала а Лермонтова тара хулалга.
Т1ехьаг1а, ворх1лаг1ча, барх1лаг1ча классашка дешача хана Амира корадаьд «Измаил-Бей» яха поэма т1айола Лермонтова книжка. Поэма йийшача цецвоал Амир Лермонтовна вайнаьха оамалаш, 1адат, цун бокъонаш къаьгга йовзарах, паччахьа б1унца летача лоамарой денал, майрал тамаш яйташ а хоза а цо дувцарах.
Лермонтова поэзи бахьан долаш, «Вайнаьха къамаш, мехках даххал харц хинна хила йиш яц», аьле дагадох Амира. Цхьабакъда, бакъдар цахаро, Сталинеи, Берийи б1ехача г1озаро лелабаь тийшаболх ца бовзаро шеко лоаттаю, кер буъ.
Цамогаш йолча наннеи з1амаг1ча йишийнеи йоакхо е езаш, виса воллаше дагадоахк к1аьнка лоалаха бахача вайнаха т1аухаш дола хатараш, халкъа — г1алг1ай къаманна т1аэтта 1азап. Кхетаде г1ерташ, уйла ю цо, фу бахьан долаш хиннад къаманна селлара доккха 1азап, х1ана даьккхад из мехках? Цунна гу, дувцаш а хоз денна, моцаллеи, иштта, лазарахи нах бовш латталга. Гуш долчо, дега бохамаш доах. Ший бала хьакхайкабе лов к1аьнка. Лов из бала бувцаш язде. Цхьабакъда, кхоачам болаш дийша ца хиларо, дари, гури язде йиш ца хиларо дагадоахка йоазонаш дайтац цунга. Нана хала уллача хана язъю цо ший хьалхара байт, цунах х1анз биъ муг1 мара дагабаг1ац:

...Нана леш латтар, ваг1ацар лор,
Т1аьда ча кхатехкаш, со ц1алг д1оахде г1ертар,
Halap т1a, кора тla даим уллар гlop,
Масса ц1аг1а хатар, шелал латт сона моттар...

Из дар бера къаьгга дайза вахара бакъдар. Т1ехьаг1а, воккха хилча, ший бера ханаш дагаехе, бел-галдоаккх поэта: «Цу ханара вахар кхы а ийрчаг1а хиннад. Са бала, са хатар дош доацар а долаш хиннад нахага кхаьча хатараш, балаш. Сона х1ама ховш хиннадац Советий мехка лелаяьча хоарцанех, дукха къамаш хиннад г1алг1ай къамо санна халонаш ловш. Х1аьта а, со масса хана хиннав сай йоккха Даьхе — СССР езаш. Цхьабакъда, спецпереселенец, яха дош накха лазабоахаш 1ийткъад дуккхача шерашка. Сталинеи Берийи г1озаро т1акхеллача хоарцоно х1анз а нийсхо лоаттаяйтац...»
Халкъаш в1аши гоамал йоацаш, шоайла дог лазаш хинналга дувц поэта ший цхьадолча автобиографически йоазонаш т1а. «Школе деша ваг1аш хьехархошеи библиотекарашеи гlo дора сона, язду цо, аз язъячарех цхьайола стихотворенеш классни, школьни пенгазеташ т1а йоахар цар. Байташ язъеш хиларах цар хеставора со, йоазув тоаде новкъостал дора. Лоаца аьлча, 1омавора уйла е, язде. Кхетамца ладувг1а а, нахаца д1аийна, безаме хила а, литература деза а».
Литература дезаделарга хьежжа, Амирасеи, цун новкъосташеи: Ускенбаев Бердыбека, Ведзижев Тамерлана, Мамоев Бекирас, иштта кхычар а лаьрхх1а лехар цу ханара дикаг1а дола книжкаш, д1а-са а телаш дешар уж, хоза хеташ бувцар цар чулоацам. Цу хана Плиев Амира безабеннача поэтехи йоазонхоехи ба: Пушкин, Лермонтов, Есенин, Некрасов, Блок, Державин, Фет, Шота Руставели, Алексей Толстой, Лев Толстой, Дюма, Джек Лондон, Майн Рид, кхыбараш а.
1957 шера юкъера школа яьккха ваьлча, даь-веший дезал Г1алг1айче ц1абахкарга а ца хьежаш, ше цхьаь ц1авоаг1а Амир. Даьй-мохк б1аргаго салест цун бера хана денз. Даьй-мехкаца хургдола в1ашаг1кхетар дагадоаллаш дог г1оздаьнна хул ц1авоаг1ача хана.
Цхьабакъда, даькъазчунна даь-ц1аг1ара а йоаг1а доакъазал, яхачоа тарра, чуваха ц1а доацаш вус из. Цун даь ц1енош дохадаь хул, уж даьг1ача гув мара хилац. Из бахьан долаш, цхьан юккъа гаргарча нахаца вах Амир, т1аккха хьехархой курсаш а яьхе, Пхьиле-къонгий-Юртарча школе г1алг1ай моттеи литературеи хьехаш хул. Хьехархой курсаш йоахача хана институте заочно деша отт. Г1алг1ай метта байташ язъе г1ерташ къахьег. ЧIoaгIa г1адвода из 1958 шера «Сердало» газета литературни оаг1он т1а, эггара хьалха а оттаяь, «Бутт» яхаш йола ший лоаца байт кепатеха араяьлча. Цу хана денз г1алг1ай метта язъю цо ший байташ. Шу массаза доала шаьрду йоазонаш, г1алг1ай мотт нийсаг1а бувца, г1алг1ай меттала уйла е 1омалу. Наьна мотт шаьрра 1омбара духьа г1алг1ай поэтийи, йоазонхойи ара мел даьнна книжка деш къонача поэто. Пайда эц цар йоазонех. Дикаг1а язде 1омалу.
Бакъда, къонача поэто кхоачам биц г1алг1ай поэтийи, йоазонхойи кхоллам бовза а, тахка а г1ертарах, цо сутаралца еш Гамзатова, К. Кулиева, Д. Кугультинова, Кавказа кхыча поэтийи, йоазонхойи произведенеш. Кхычарел гapгaгla хеталу къонача поэта Расул Гамзатов. Цу бесса къахьегаро шербу цун сакхетам, 1омаву говзамег1а язде, чулоацама а, деша хозала а теркам лоаттабе.
Цул совнаг1а ирано-таджикский, 1арбийи поэзи йовза а хьашт хул Плиев Амира. Цо деш Рудаки, Саади,Хайяма, Хафиза, Фирдоуси, Малхбоален мехкий кхыча ц1и хезача поэтий говзаме йоазонаш. Къаьстта дукха дезалу цун Хайяма лоаца, к1оарга ма1ан дола муг1араш. Цанна тара дола йоазонаш де г1ерташ, дуккха лоаца муг1араш кхолл цо. Чулоацам к1оарга хиларца, к1еззига мара доацача дешашца, уйлай ма1ан къаьга белгалдакха 1омаваларца, сурт дилларца къоасталуш я Амира лоаца байташ.
1958 шера, хьехархой болх а бита, Наьсарен районни газета литературни болхло волаш балха вода Плиев Амир. Цул т1ехьаг1а, Галашка арадийнача районни газета редакцен бехктокхаме секретарь хул цох, Маг1албика, районни газета редакце болх бо. Цигара, 1960 шера Советски Арме г1улакх де вуг. Пермь яхача города гаьна йоацача «Пальники» яхача станце лаьттача часте кхо шу доаккх цо.
Арме г1улакх дешше а язде ха хилац, дале а кепа етташ арайоах Амира ший байташ «Сердало» газета т1а, «Лоаман 1уйре» яхача альманаха оаНонаш т1а, «На боевом посту» яхача бригадни газета т1а.
Кхаь шера арме г1улакх даь ваьлача заочни дешар дита, ше дийшача Нохча-Г1алг1ай Паччалкхена институте очно деша отт Амир. Бакъда, дукха ха ялалехьа, дешар а дита «Сердало» газета редакце балха вода из, барзкъа дувха, лела-ваха торо ца хилар бахьан долаш. Дукха бераш долча даь-вешийгара, кхийначул т1ехьаг1а гlo деха безам хилац цун.
1970 шера, даь-воша кхалхар бахьан долаш, даь-веший дезалга б1арглакха лерх1аш Грознера Маг1албике ваха вода Амир. Балхаш ду горкоме, горисполкоме, школа директор волаш. Цхьабакъда, Маг1албике болх баьча итт-шийтта шера лоадам бола х1ама яздац поэта. 1969—73 шерашка кхоъ поэтически книжка арадаккха в1ашт1ехьдаьннача, 1973 шера- гара 1983 шерага кхаччалца цхьа книжка а арадалац цун. Даь воша кхалхаро яьча човно т1ера воакх къона поэт дукха безаш хьабенача наькъа. Ца яздеш д1аихача шерашка дукха зе даьд цо ший кхоллама. Лаьг1балийтаб йоазонца бола безам, дицдалийтад яздеш ваг1а сатем хилар, боабеча д1акхоачабаьб деш дола йоазонаш эшаш а, мегаргда аьнна а хетарах бола тешам. Иштта, ха зехьа йоаяьчул т1ехьаг1а, ялх-ворх1шера кхо книжка арадоаккх Амира. Уж да 1983 шера арадаьнна «Вахара илли», 1986 шера арадаьнна «Вахар — са безам», 1990 шера арадаьнна «Сатемза уйлаш» яха книжкаш. Цхьабакъда, цул т1ехьаг1а, кхыча поэтийи йоазонхойи санна, 2001 шерага кхаччалца цхьа книжка а арадалац поэта.
2001 шера ше эрсий меттала язъяьча а, эрсий метта яьхача байтий тоъал доккха сборник арадоал Амира, Наьсаре г1ала администраце кулгалхо хиннача Тимурзиев Мухьмадас Нодарца. Х1анз арадаккха йиш йолаш кийчдаь массехк книжка да цун. Царца да берашта язъяьча байтий сборник, эрсий метта яьхача безамах йолча байтий сборник, цхьабахьан тоаде мара ца деза вай мехка хиннача хувцамех — СССР йохарах, цунца дувзаденнарех а дола роман, иштта яздаь доалаш латт автобиографически сборник. Х1аьта а, х1анзалца литературни кхоллама даькъе баь болх к1езига лерх1 Амира. «Беррига низи, сакхетами литература д1абенна баларе дукха произведенеш язъяь хургъяр, дагадаьхкараш, лийрх1араш дукха дисад кхоачаш ца деш. Х1анз а хайра ха яккхац яздеш. Вахара хьовзамаша дагайоаца новкъарленаш ю йоазонаш дара».
Ер барх1лаг1а сборник да Плиев Амира кепатеха арадоаккхар. Ала деза поэто ший кхолламца поэзен лакха декхар кхоачашделга. Цун байташа 1омабу нах догц1ена хила, нах беза, бакъдар дувца, волца къувса, Даьй-мохк, халкъ ларх1а, 1алам кходе, къамашта юкъера машар, хьошал, доттаг1ал ч1оаг1де. Сий лораде дезарах, эхьах, эзделах дукха язду поэта, сагах, нахах йоахка уж дикаг1йола оамалаш массаза хестаю цо.
Хоза язду поэта вай мехках - Г1алг1айчех, ший нана-халкъах, ваьча юртах.

М. Мургустов

Menina
27.03.2009, 00:30
Аз даккхал ду

Аз доккхал ду яхь а йолаш
Ваха, аьнна кхелландаь,
Дукха деза вахар зе ловш,
Даим фийла воландаь.
Аз доккхал ду сийрда уйлаш,
Ца тувш, дега чу ювландаь,
Хало 1увшвш, яхье вувлаш,
Вахар хоздеш ваг1андаь;
Нагахь эше са лургдолаж
Сай халкъ дукха дезандаь,
Т1ехьен кхоане дагайоаллаш,
Сатем боацаш хьежандаь.
Аз доккхал ду вай Г1алг1айче
Хозаг1чарех йоландаь,
Денгара-денга сай наьначе,
Тоалуш, эргаювландаь.

Menina
27.03.2009, 00:36
Муг1арашка

Шо ца хуле хьаг1 чуийна,
Сердалонца хуле кхийна,
Дегаг1оз оаш теле наха,
Шоана а никъ баргба даха.

1аьржа хуле шун чулоацам,
Е ледара - суртий кхоачам,
Е ца хозе заман кхайкам
Бергба шоана хано бекхам.

Бакъдолчох оаш йоахар дувце,
Тоам мел боацар оаш хьаллувце,
Даха дусаргдац нахаца,
Дур хьоргба оаш на1алтаца.

Сийле хургьяц шоах Даьхенна,
Кхардаргба нах хьара денна,
Хьогал йоаю хьаст ца хулаш,
Йовргья, муг1араш, шун уйлаш.

Menina
27.03.2009, 00:40
Воаг1аргва со ваха

Укх са лаьтта, укх са мехка,
Оамал боцаш хург со хилча,
Лазар даха пхаьнех, т1ехкех,
Г1ийла-миска лерг со хилча,
Кхыча мехка, кхыча лаьтта,
Со г1оргвацар ваха лаьрх1а,
Боахама ганз лаха лаьрх1а,
Вахаргхилча а сов атта,
Мехкий доал хьакара денна,
Лазарех дег1 1ац1енденна.

Menina
27.03.2009, 00:45
Лаьг1лургбац са безам

Корта к1айбергба са хано,
Низа эшавергва хано,
Бакъда, лаьг1лургбац са безам,
Даьй Мохк, хьох боа б1айха безам.
Даг1а лазараш к1ийленна
Со к1алвита г1ерташ денна,
Х1аьтаъ, Г1алг1айчено тевеш,
Сийрда уйлаш цо хьалкхееш,
Са мо дукха дезаш вахар,
Даим кхоачаш хул аз лерх1ар,
1аьржлуш хилча а са вахар,
Аз хьо хувцаргьяцар, Даьхе,
Хьо - са тахане, кхоане, Даьхе.
Корта к1айбергба са хано,
Низа эшавергва хано,
В1алла лаьг1лургбац са безам,
Даьй Мохк, хьох боа б1айха безам!

Menina
27.03.2009, 18:22
Даьхе - са са, са сий!
Йиш яц са хьох вала.
Са пхаьнашка хьед хьа ц1ий,
Дег чу боаг хьа ала.

Со во хуле, нанна санна,
Баргба хьона бохам.
Во1а лерх1аш хилац нана
Алхха оатто, боахам.

Нанна деза во1 хьалкхувлга
Доаллаш доккха сагал.
Из эшшача хьалхавувлалга,
Воацаш в1алла дегал.

Халкъо лойя, цо а ловлга,
Дог а ч1оаг1даь, хало.
Дега ала цун ца бовлга
Готтавараг1 бало.

Даьхе - хьо са еза нана,
Сона лов хьа дагар хила.
Сай - ви1ий декхар кхоачашдарца
Аз д1алу хьинар, лу боча уйла.

Menina
27.03.2009, 18:27
Даьй дог доал са кер чу

Моастаг1ашта корта
Бийттабац са даьша,
Лоръяьй мукъле, хьаша
Вийзав са мо дукха;
Сийле лийрх1ай лакха.
Цар дог доал са кер чу,
Цар эздел деш къоабал,
Цар яр лелош оамал,
Балха т1а, са Даьхе,
Уж мо вувл со яхье,
Денна боахаш толам,
Д1ахьу аз цар болам.
Цкъа 1а, йиша, дехе,
Дог аз лургда, Даьхе.
Даьй лийгача лаьтта
К1аьдлац посте латта,
Волаш даим фела,
Моастаг1 човхош хела,
Лороргья аз ареш,
Сиглен сийна даьреш...

Menina
27.03.2009, 22:59
Наьначе

Са Г1алг1айче-
Хьамсара Наьначе,
Т1аьръюкъ миссел мара боаца мохк,
Деррига са дега пхаьнаш хьох доахк.
Сона 1а хьай накха хьийкхаб,
Ховха, г1оза берал хьийстад.
Вахар довза хьалха кхувлаш,
Даим хьеяьй мерза уйлаш.
Гучайоахаш дунен тамаш,
Тийнад сона уйлай ткъамаш.
Къосамаца вага 1омаваьв,
Хьайна со декхарийла ваьв.
Наьначе - хьа са деррига вахар,
Хьоца - са ираз, цатоамаш, лерх1ар,
Сона йоккха я хьо - доазув доацаш,
Цхьанна а мехкаца хувцаргйоацаш,
Хьа лайва бовхьаш гургдоацаш,
Саластача т1акхоачаргвоацаш,
Ма вусалва со, даькъазваьнна,
Ма кхалхалва хьона гаьна.

Menina
27.03.2009, 23:05
Даьй мехка

Сай даьй аьрзий мехкага салесте,
Цунах йолча уйло маькара дог хьаьсте,
Вода со лоамашка денош даха,
Цул боккхаг1а сало1ам бац малха.
Дегаг1озаца цига са уйлаш ловз,
Лакхача довкъаша са юкъеоз,
Моаршла хетт сога лайва бовхьаша,
Ткъамаш лестаду к1айча морхаша,
Тоам бу оалхазараша, мерзача
Иллешца гоннахьа декарца,
Боча оазаш йоах цар са дега мерзашца.
Довкъаш т1а, босешка терк лакха хьунаш,
Царна юкъ-юкъе леп къоарза цонаш.
Гола мел тохача увтт г1алаш, в1овнаш -
Са даьй мехка лоаман мехка кура сувнаш.
Зизай хьажача эрг лоаман ц1ена фо...
Са кайоал, ираз кхоач Даьй Мохк б1аргаго.

Menina
28.03.2009, 20:25
Юртага

Хьа ба са б1ы, со - хьа лаьча,
Ва1ада со раьза ва 1а яьча.
Б1ын чура ежа к1ориг санна,
Сатем, оамал байна, массахана
Леларгва со, 1а хьайх воаккхе.
Хьо хиларо ву со воаккхий.
Моттигаш я хьол хозаг1а,
Бакъда, яц уж хьол езаг1а.
Даим вонех 1а лорварах
Хьегавеш накъавахарах
Аз хьа сийлен наькъаш д1ахо хьоргда гаьнна,
Ц1аккха кхардийтаргьяц хьо
г1алатваьнна.
Нагахь 1а са вахар дойя,
раьза хинна къоабал,
Ваьхалга лоарх1аргда аз се,
дуненах дог 1аббал.

Menina
28.03.2009, 20:32
Дулларгдар аз цха сурт

Сурташ дехкаш со валаре
Дулларгдар аз из цхьа сурт:
Сийна сигле, лоамаш, аре...
Царца товш йоа наьна юрт.

Юлларгьяр аз готта улиц,
Саьргех йийца лакха карт.
Из карт йийцар аз х1анз вувцац,
Дувцац эздел, бувцац барт.

Булларгбар аз, ц1ий а бенна,
"Баа", - яхаш хьежа боал.
Меттар г1атте, х1ара денна,
Из аьрдаг1 к1аьк цу т1а воал.

Дохкаргдар аз г1алг1ай ц1енош,
Ц1еча кирпишкий из тхов.
Б1ийгаш санна ловза з1анараш,
Сигала юкъе латта тов.

]гойтаргбар аз юрта г1олла,
Даьша билла аьшка никъ.
Зув а делла, фега г1олла,
Гаьтта бода керда никх.

Т1аккха атаг1а со г1оргвар
Цига дода дото Шолж.
Шув т1а яьнна, геттра кура,
Модж а эгаш латт цхьа бодж.

Шолжа йисте гу из хьайра,
Цу чу баьхаб даьша жувр.
Даьчох ца хулийташ хайра
Моастаг1 лийтав, кхихьаб дур.

Menina
29.03.2009, 22:33
***
Хьога сатувс аз каст-каста,
Хьай веза вой лаьрх1е, 1а со хьаста.
Наьна сибат санна боча
Я хьо, ва юрт, хьа хам ховчоа,
Дицлургдац уж наьна кулгаш,
Юхьа такаш, 1аьржа б1аргаш.
Цун доккхача дега й1овхал
Хургья эшаш, хана й1оахал.
Нана яхай со хьоца вита,
Са дега пхаьнаш хьох д1ахийтта.
Цудухь я хьо сона еза,
Хьоца йоаккха ха сов мерза,
Хьона к1еззиг гаьна ваьлча,
Хьо ца гуш цхьа юкъ д1аяьлча,
Наькъа т1а воал со сихвенна,
Хьох б1аргтоха хьогавенна.
Ираз да, са юрт, хьо йолаш,
Дог а, са а хьох са доаллаш.
Со да к1ормац, хьо да к1ерам,
Хьох со валар бац-кха кхерам.

Menina
29.03.2009, 22:40
Йожоргьяц аз хьа сийле

Даьша йилла,
Пхьиле-къонгий боча юрт,
Езаш дилла,
Латт са дег чу из хьа сурт.
Водаш гаьна,
Воаг1аш гарга, хьо йицлац.
Гаьна ваьнна,
Хьо ца гуш, со лелалац.
Хьоца хургвар
Даиман а - теша сох.
Со хьерчаргвар,
Наьнах бер мо, боча хьох.
Мргбар аз хьаст -
Из хьа безам - ца вузаш,
Дог 1а хьесташ
Малх хьалбоалаш, чубузаш.
Сискал, даьтта
Дуаш ваха вена ц1а,
Сай даь лаьтта
Хьалдергдар аз доккха ц1а,
Низ кхоачаре,
Низ кхоачаре са са те,
Цу коах хьаьрча
Дерриг диц а денна 1е.
Вахар дика, хоза
Доккха долга хьона хов.
Из ма дарра довза
Массаза а сона лов.
Вахаро со,
Са1ехадеш, гаьна кхувл,
Цкъазза дог - са
То1деш, лоздеш, духьалдувл,
Цун михага,
Цун 1ийнега са ца тувш,
Цун малхага
Ва со водаш диках кхувш.
Дош лу, юрт, аз,
Хьа ц1и еза лелае,
Из хьа сийле
Се бахьан ца йожае.

Menina
30.03.2009, 23:19
Лаьттанга

Баркал хьона,
Баьццара, беркате Лаьтта!
Тел 1а тхона
Сом, баьцадаараш, ялат, даьтта...
1ан шелалах, михах, дог1ах,
Нанас бер мо, 1а тхо хьулду.
Б1а санна дезаш, гоавар-моастаг1ах,
Ка ца агаш оах хьо лорду.
Лорду хьо, даьй наькъашца
1а хеттандаь вахар,
Хург мел йола т1ехьенашца
Д1ахо хьоргдоландаь тха вахар.
Хьайна дошоча малхо санна,
Вахар лу 1а са мел доаллачунна.
Хьона мут1ахьа да тхо массахана,
Хоастам хилба 1а мел кхоллачунна.
Укх доккхача дуне т1а, алхха,
Товш хилара сердалонна, малха,
Саг хьакхеллар, кхетам лотабаьр,
Вахар лоаттадер, лоаттадаьр
Хьо да, сийдола, хьамсара Лаьтта!
Са мел доалларий йоакхо еш дола Лаьтта,
Лаьтта - беркате, баьццара тха Наьначе,
Сутаралца, 1овдалалца, г1ожалца,
Хьо х1аллакдеш, туржа1а де
Г1овттаргдац тхо ц1аккха герзашца.
Г1овттаргда дега ц1еналца, яхьаца,
Боккхача кхетамца, б1айхача безамца
Хьо лорде, хозде, т1ехьенна къоабалде,
Бера ага санна адамашта маьршаде.

Menina
02.04.2009, 10:27
Лоаман шовда

Хатар хилча санна, мухь а баьле,
Лоамашкара, ийккхе, ара даьле,
Бердех деттаденна, денал дайча санна,
Шерра д1а-са даьрже, хьа1е,
Кизга тардеш, маьлхе къаьге,
Тийна дода дото шовда,
Дезаргдоацаш санна кхы сихаг1а хьеда...
Бакъда, к1еззига д1ахо даьлча,
Гувнашта ше юкъе даьлча,
Б1арга хоаяллал мухале нийслий,
Шув т1ара хьеда соалаз санна сихлий,
Човнаш яьча чаво санна, мухь а хьекхаш,
Бердаша то1адий, уж харцара декхаш,
Фордага салеста дода,
Сатем боаца лоаман шовда.

Menina
02.04.2009, 10:29
Вахарах

"Вала санна
Хала да ваха", -
Саготала аьннадац,
Эзар хало,
Бала а лайна,
Котт ца ваьннар
Вахар довзаш вац.

Menina
02.04.2009, 10:32
Сагал

Фуд из сагал,
Дега к1оаргал?
Ц1аккха
Ца кхардийта
Ший из маьже
Д1аяккхийта
Кийча халар,
Яхье вувлар,
Бакъдар 1аьрждаь,
Харцдар к1айдаь,
Д1а ца вахар;
Ший са бахьан
Наьна Даьхен
Га ца дохкар,
Из да сагал,
Дега к1оаргал,
Из да халкъа
Цо ду во1ал.

Menina
02.04.2009, 10:36
***

Наьха дико г1оза ца воаккхар
Хургвац ший диках доккхал де ховш.
Наха эшача оарца ца доаккхар
Хургвац во деча отта нах болаш.
Наха дикаш дечун хул вахар г1оза,
Х1аьта, валар хул нах т1ехьа белхаш.
Цун кодам бе воаг1а вовзар ца вовзар,
Из мел вийзар шоашца вахаш.
Вочун таьзет д1адода миска,
Цунна ду г1улакх - саг1ийна лу сискал.

Menina
04.04.2009, 19:36
Сага товш да

Балхо хозду сага вахар,
Б1аьстено вай 1алам санна.
Сага товш да толам бахар,
Яхье вувлар массахана.

Сага тов денал, эздел,
Денало из массаз лоарх1ийт.
Охцал гойте лог ма лоздел,
Эздело саг хоза хетийт.

Сага товш да из эхь, сабар,
Сихалийя чу ма г1ерта.
К1ордавайтал дувцаш хабар,
Ма кхувдаде малар берта.

Сонта волаш нах ма бувца,
Короргда-кха хьох а даккха, -
Даьй хестабеш 1а ма къувса,
Лоаттадел 1а сий хьай лакха.

Сага товш ба хоза дезал,
Ц1аг1а, ара лертт1а лелаш
Дика вале, царна веззал,
Хьо ва доккха ираз долаш.

Т1аккха, теша, хьо везаргва
Гонахьарча лоалахошта,
Цар тешалах хьо вовзаргва,
Дика волаш, юртахошта.

Menina
04.04.2009, 19:38
***

Хье 1овеш
Г1оза ц1ог1а иха нана,
Хьо - бер тедеш
Хела бийса йихьаь нана,
1а ма яьккха,
Вол-к1езигал гойте,
Хье кхеварах дехке.
Хьо хьал ца кхувш лертт1а
Дойя ше дог дахар,
Дог а даьтт1а,
Хаьда чуг1оргда цун вахар.

Menina
04.04.2009, 19:42
***

Вахар - лаьттан сийле,
Лорол деш ший говза,
Из хьадоаг1а къайле
Даим г1ерташ йовза.

Ду цо сийрда догам,
Накъа ухаш малха.
Д1алу берриг ло1ам,
Дикаш дара наха.

Бакъда, цкъаз 1аьржа
Лараш ютт цо т1ехьа,
Дуне мел да баьржа,
Уллаш санна лехьа.

Боадон ханаш дукха
Лаьттай вахар лаьца.
Адам царна дукъа
Даьллад, ираз хаьрца.

Menina
04.04.2009, 19:44
Даьй ловца

Даьй сий, шоай сий
Лакха лоаттаргдола,
Эздел, яхь а йола
Ц1ена т1ехье вай к***ла.
Е лоаман готтача,
Е дунен доккхача
Наькъашка,
Е сийнача сигленашка
Тувла ца луш лела
Цунна ховлда.
Вай низ ца кхаьчар,
Кхоачашде могалда.

Menina
19.04.2009, 14:30
Во1ага

Тимур, са во1, хьо ва сона
Веза-воккха!
1а г1озвоах со, хац из хьона,
Иразах буз накха.
Хулийтаргьяр аз хьа оамал,
Сай низ кхаьчча
Масса долча х1амал хозаг1,
Вергвар аз хьох
Сийдолча к1ант1ий баьчча.
Халахь, са к1аьнк, бакъдар,
Мел аз йой а йоаккхо,
Наьха тешам хьох д1абергба,
Лоарх1аргвац хьо мехко,
Нагахь санна хьа ца хуле
Дерриг кхето хьаькъал,
Халонех хьо къехка вувле,
Цхьанне вергвац даькъал.
Дог хьа хилда 1алам санна,
Халкъа дала кийча.
Везаргва хьо са мо сона,
Наха лоарх1аш кхийча.

Menina
19.04.2009, 14:34
***

Эсса ч1оже геттара готтьяь
Латт уж чхьараш в1аши духьал,
Ира бовхьаш морхех г1орттдаь,
Къувсаш санна шоайла лакхал,
Царна юкъера пхо санна,
Из низ бола к1едж шийх хинна,
Аралелх-кха кура Эсса,
Цу къовсама дорх чуесса.
Аьрдехьа кхувдаш чхараш юаш,
Аьттехьара лоам 1обоахаш.
Тара да из акха дийрза,
Жа мотт бохабеча берза.

Menina
19.04.2009, 14:37
***

Къиза довнаш дийннад укхаз,
Г1еттош молха к1ур.
Моастаг1аша даьд-кха дуккхаз,
Шоашта могар-хур...

Бакъда, лаьттад лоамаш кура,
Малхо къегадеш.
Са къам г1ийттад массаз ура,
Човнаш ерзаеш.

Лоамачено к1алхардоахаш,
Хьаденад са къам.
Х1анх из лорош, ираз дахьаш,
Баьржаб Россен ткъам.

Menina
19.04.2009, 14:40
Лоамаш

Езаенна йо1 ше сайна,
Сона лоамаш дагадоахк.
Ужаш лаьттах доахкаш санна,
Дега пхаьнаш царех доахк.

Гонахь латташ лоамаш дайча,
Со, сай санна, кадайвувл.
Нагахь царна гаьна ваьлча,
Дог лазаш мо, маьлхар хул.

Форд йисте хьалкхийначоа
Фордаш дукхаг1а дезаргда.
Бакъда, лоамаш - Даьхе йолчоа
Сона санна хетаргда.

Menina
19.04.2009, 14:46
Хьаст

Наькъа йисте, кизга санна,
Хьаст леп ший чу лаьца малх.
1айи, аьхки массахана
Цун хий мела сец-кха нах.

Хам беш хул из цох чам баьккхар,
Шийла, мерза, к1аьда хий
Ма маллинге, ший ма даггар,
Ловза долалндаь хий.

Жовх1ар санна шак1а уллаш,
Хоза ба цу хьаста бх.
Цига массаза хьов уйлаш,
Дика х1амаш дагаух.

Цхьанне тоабаьб из хьаст наха,
Царна г1улакх делга ловш,
Даиман а, сов г1адбаха,
Цига сецаргболга ховш.

Дерриг са луш, низ ца кхобеш
Иллеш яздергдар аз,
Из хьаст санна, наха тоамбеш,
Йовзаргхилча са оаз.

Menina
19.04.2009, 14:49
Нана

Лоа улл, к1ай лоа, мух хьекх шийла,
Эг1азне хьув морхий 1ул.
Маьлхара латт, кор хьадийла,
Нана, уйлаш гаьнаювл.

Т1ом гу цунна, вой ший вийна:
1аьржа къемат, сийна ц1и.
Волаш санна хет из дийна,
Нанаса вех из, йоахаш ц1и...

... Б1аьсти ялча, лоа дашаргда,
Лоталургья сомий беш...
Наьна дег чу ша бусаргба,
Кер чу иллар виц ца веш.

штабс-капитан Магас
20.04.2009, 10:45
Красиво! Баркал.

Menina
26.04.2009, 08:29
***

Са никъ ба б1аьшерашка нах иха,
Поэзен хала никъ, уйлаш т1аувз цо массахана.
Вусаргвий-те со цу т1а, кхийна цун ма1ан лаха?
Е вовргва-те, ваьга, к1ур бу т1аьда хаьшка санна?

Е эри т1аяьнна йоарх1 санна хеташ,
Д1аттетаргда-те са муг1араш вай т1ехьено?
Е дусаргда-те уж, малх ца кхеташ,
Д1а т1а ца эцаш мах ховча таханено?

Аз-м дог дахац, доккхий хиш санна,
Сай тоатол Дуненна д1адовзар.
Сона эш лоаман ц1ена хьаст санна,
Чам мел баьккхачунна из дезар.

Menina
26.04.2009, 08:40
***

Вахаро дех массанешкара,
Шийна дукхаг1 лулга шоашкара.
Дех г1ишлош елга, лаьтта оахалга,
Халкъ вай оаттонга доахалга.
Из кхетадеш къахьег дукхачара,
Ха пайдане ерзаеш ц1аг1а-ара.
Бакъда, нийслу мекъбараш,
Шоай син-дег1а тоам бе ловрош.
М1ад мо хет уж наха юкъе,
Ба уж дегаза, кхетама - биркъе.
Уж ба фордо юстара кхувса нувхаш санна.
Царех адам кхардаргда массахана.
Аз доаккхал ду, курал ю, се царех воацаш,
Кхетам чу мел ва, се царех хург а воацаш.
Белггалара г1улакхаш ца дувле а карах
Доаккхал ду аз се водаш дикача ларах.
Доаккхал ду аз сайх ца кхардараг1 адам,
Из форд бале, се болаш цун т1адам.
Аз-м се волийтаргвар, нах гоама ца хьежийта,
Се бахьан наьна, е сай бера
Б1аргара хи т1адам ца божийта.
Са хьинар, са денал хургда наха доагаш,
Со чакхвергва шаьрдеш вахара к1оагаш.

Menina
26.04.2009, 08:45
К1ай чеш

Юххьанца сай к1ай чо байча,
Хийттар сона, сагота воацаш,
Бера а боалаш хул из-м, аьнна.
Даьлар кхы а массехк шу,
1айра к1ай чеш, йис йилча санна,
Хьайзача гиччакаш т1а даьнна.

Вахар юкъе а кхачадац,
Кхоачашде кхувргда лерх1араш,
Т1аккха а аз се тевир.
Вахара наькъага юхахьажача,
Из лоаца хиларах дари ца деш,
Аз се дуккхаза левир.

К1ай чеш дацар бехке,
Уж-м шоай ханнахьа
Доладеннадар бос хувца.
Ше шортта сом ца белча,
Даг1ац гаьно, беркат дола
Гуйра, бехке еш дувца.

Menina
26.04.2009, 08:50
Тешам

Сага 1айха г1улакх дича
Хьона хьайна а хет хоза.
Мел мог наьха сий де хайча
Хье а вахаргва ва хьо г1оза.

Цудухь наха лаьрх1а лувза
Ког хьа хургба даькъал бувцаш,
Нах бахьане хула хьовзам
Хургба хьа куц, кхетам хувцаш.

Хьайна дагадоацаш в1алла
Хьа сий лургда геттар лакха.
Бакъда, ховлда, хургда хала
Хьона наьха тешам баккха.

Наьха тешам - ба из гаьна,
Малх мо сийрда, б1айха, хоза.
Цунах кхийча, дог г1оздаьнна,
Г1ертаргва хьо вахар довза.

Menina
26.04.2009, 08:54
Даьхенга

Наьна Мохк, хьох ваьккхача
Вахар готталургдар лахьтал.
Хьох къоаставеш мух хьакхача,
Морзо йицъеш хургьяр къахьал.
Хьо лехарах готаенна,
Уйлаш сатем байна хьувзаш,
Миска вахар къахь а денна,
Хьога сатувса дог лазаш,
Везар са мо-ийрча кхалха.
Хьол дезаг1а фуд укх малха?

Menina
26.04.2009, 08:59
Т1аргам

Т1аргам - са даьй шира мохк,
Лоама, лакахача хьо улл.
Укхаз увттац морхаш, дохк,
Малх, хьесталуш, сийрда бувл.

Кхерий г1алаш, т1ема в1овнаш -
Б1аьшерений ч1оаг1ленаш,
Къийлад оаш, моастаг1ий довнаш,
Дукха я шун къайленаш.

Маьлха босе т1а шо хьаъяьй,
Ракеташта тара лест,
Замай лараш оаш д1ахьулъяьй,
Х1анз куралца уйлаш хьест.

Со воаг1аргва Эсса Ч1оже
Хознех дог ца 1абаш ваха,
Хьол езаг1а цхьаккха моттиг
Хургъяц хьа къонгошта малха.

Menina
10.05.2009, 13:38
Т1ом хьеберех г1ойла вий

Яха замаш къиза хиннай,
К1ийлен хувшаш боадо лийннай,
Г1ожал, охцал хьийзай доал деш,
Белгалйийннай къинош 1оадеш.
Сийлахь зама я вай дахар,
Сий долаш ва машар лехар,
Наьха ираз лордеш вахар,
Халкъий безам дег1акхувлар,
Вошал ч1оаг1де оарцаг1вувлар.
У мо гоама ва дуненна,
Т1ема кхерам кхувсар денна,
Къахьегаш ца доахар хьоцар,
Наьха мехкаш довхаш,
Наьха рузкъа кхухьаш,
Халкъий къонгаш боабер,
Хатараш хьалхьедар,
Бераш бойла дутар,
1оажал хинна увттар.
Яха зама къиза хиннай,
Цун боадонех вай ха тиннай,
Лакхденнад х1анз халкъий сий...
Т1ом хьеберех г1ойла вий.

Menina
10.05.2009, 13:44
Дека, иллеш

Дека, иллеш,
Дуненна хозаш.
Хила гулдеш
Бакъдола низаш.
Сийлен мел дар
Лакха айде.
Бувца машар,
Вахар дезде.
Оаш, шоай мерзаш
В1ашаг1дувза.
Т1ема духьлеш
В1ашкаувза.
Дезац ала,
Ноаной белхар,
Ц1енош дагар,
Бомбаш лелхар.
Дезац ала,
Бераш ц1увзар,
Наьна лаьтта
Моастаг1 хьувзар.
Маьрша адам
Доадеш бола,
Сийна ала,
Безац ала.
Зулам хьедер
Гучаваккха,
Цун бе доалла
Герз д1адаккха.
Дека, иллеш,
Дуненна хозаш,
В1ашаг1тохаш
Сийдола низаш.

Menina
10.05.2009, 13:49
Атаг1е

Хоза хет Атаг1е сона,
Дега езар мо,
Хийла ихав берий хана
Со из б1аргаго.

Берда йисте хайна ваг1аш
Шолж а зийнад аз,
Шак1а хьагуш хье1а доаг1аш
Из мо хий кхы дац.

Даим хьийстад цо са б1аргаш
Басараш къегадеш,
Жовхьарашца кхийхкай талг1еш,
Хьийддай хьегавеш.

Хийла кхийсад аз цун хи чу
Боарха кхералгаш,
Дуккхаза а кхийлад лувча
Се мо бералгаш.

Нек де г1ерташ, цицхаш г1еттош,
Денна лийчад тхо,
Цхьан "лув-кхеро" ц1ог1а лоаттош
Г1ад а ихад тхо.

Дуккха да са атаг1енца
Хьалха леладаь,
Дукха да са цунга дувца
Дего къоабалдаь.

Menina
10.05.2009, 13:56
Сона эшар

Вай мехкахой
Даим тешар
Да сил ч1оаг1аг1
Сона эшар.
Со вовзараш,
Сай ц1ехбараш,
Со ца везаш,
Гоама хьежаш,
Йист ца хулаш,
Юстар бувлаш,
Ма г1ерталба ц1аккха,
Со д1авайча къехка.
Наьха тешам,
Наьха безам
Д1а а къаьста,
Со ма валва
Ц1аккха даькъаз,
Сона в1алла
Дезац рузкъа,
Дезац дуне
Доацаш наьха,
Доацаш халкъа.
Дезац бохча
Дизза ахча,
Из лургдеце
Хьона,
Цунна,
Вовзачунна,
Везачунна!
Дезац шортта
К1ал-т1а диллар,
Даар, малар,
Отторгдеце
Хьаьша веча.
Дезац цхьаккха,
Цох дергдеце
Доацаш волчоа
Нийса дакъа.
Сога мел дар
Хургда юкъар
Безарашца.
Нах бувргбац-кха
Ц1акха юстар,
Г1улакх лелош
Хилча шоашца.
Дезац, дезац,
Цхьаккха дезац
Оалаш дале
Наха - "Везац".

Menina
10.05.2009, 14:01
Леталба хьа дега ала

Даим лелац саг г1озваьнна,
Ч1агарг санна ловзаваьнна.
Кхоачашхилац цо мел яхар,
Иштта да массаза вахар.
Дагадоацаш хьовзам баьлча,
Накха 1увдаш бала кхаьчча
Низ тоъалба хьа ца воха,
Г1алат тоадеш боа никъ лаха.
Хувцаш воацаш нийса уйла,
Бакъ мел долчун т1ехьа хила.
Ц1аккъа доастам хьо ма валва,
Яхьан ала д1а ма балба.
Наьха безам хьох ца къестар,
Цо хьо даим боча хьестар
Деза сона, ва са новкъост,
Хьо вувлалва массаза котт.
Леталба хьа дега ала,
Даим яхаш: "хьалха вала"!
Лоаттаболба 1а из наха,
Них кхоачалба царна ваха.

Menina
10.05.2009, 14:11
Сискал

Хьажк1ий сискал, къаьнача замах 1а дукха дувц.
Цхьоал, къел-мискал,
Довнаш, пхенаш, хьаг1 чулувц.
Хьо я даьша
Келхьараца хьажк1аш аьхьа,
Цар хьамсарча нешас,
Кулг боча тохаш хьаяь.
Са даьй охцал
Йоал хьа жувра г1орг1алца,
Са даьй хьоцар
Доал низткъа холача диралца.
Даьга, 1аьржа
Хьа ч11ог да хьа баьде зама мо,
Мехкашка д1аяьржа
Лоаттаяьй къизал цатешамо.
Хьажк1ий сискал,
1ажаг1а, ц1е лест хьа юкъ,
Хьо к1ояь къел-мискал
Ц1ех Йувдаеннай сеттабеш ший букъ.
Йитаяц даьй мискал
Лоам босе т1а лаьтта ч1егилг лелае,
Лоамарочун дезал
Бузаргболаш хьажк1аш хьалкхее.
Аьрга мискал,
Хьо дагайоалаш
Бйаьш моастаг1ий т1алийтаб,
Хьажк1ий сискал
Багарйоахаш, лоамарой ц1ий 1аъахийтад.
Хьох цкъа кер ца бузаш,
Б1аьш эзараш д1аихаб,
Маьлха кашамашка чуухаш
1оажал ехаш уж бийлхаб.
Са даьй тешам,
Цхьоаг1о, къахьегам, хьоцар, сий,
Эзар эшам,
Эздел, г1улакх, къоал, доакъазал, вий,
Хьажк1ий сискал,
Деррига 1а хьайна чулаьцад,
Ловш къел-мискал,
Вайнах таханен сердалонга кхаьчаб.

Menina
21.06.2009, 14:06
Элтара* кий

Цхьаболча наха къерд
Элтара кий,
Цо доаккхаш санна хет
Царна шоай сий.

Шеко яц, хоза тов
Элтара кий,
Цхьабакъда, хьанна хов
Кийна к1ал хьаькъал дий.

Хьаькъало доаккхаргда
Элтара кийна сий,
Баьссача керто йохийтаргья
Езача кийнах вий*.

Элтара кийнах доаккхал деш
Баьсса корта сонтабаргба,
Шийла эсалаг1а хеташ,
Кхыча кийнаца дов даргда.

Шин кийнах ца1
Йожанза яргьяц хоттала,
Элтара кий
Сов беза мухь ба 1овдала.

Элтара кийно куц* доаккх
Куц даргдолчун,
1овдалал а гучайоаккх
Йолаш волчун.


• элтара – каракулевый
• вий – анафема, заклятие, проклятие
• куц/куст – осанка, фигура, грация, внешность

Menina
21.06.2009, 14:06
Иллеш яздеш

Дика иллеш, хоза иллеш,
Бер мо, боча хесталу.
1одийшачоа дег чу дувшаш,
Ший долаш мо хеталу.

Г1ожа хилча дешалац уж,
Цхьанахь мотт д1атувсалу.
Даггар хаьхка вордаш санна
Цар уж дешаш кхувсалу.

Ишта яздеш дола иллеш
Ца яздеча маьха да.
Дег чу бужаргбола цхьа муг1
Дуккха пайданег1а ба.

Menina
21.06.2009, 14:07
Наьнеи эрсийи меттех

Нанна меттел яздеш ваг1аш,
Дош ца тоъаш саготделча,
Геттар ч1оаг1а хул хьо эшаш,
Б1аьхий бола эрсий мотт.

Бакъда, дега тоам бар дезаш
Со дош леха ваьлча,
Дег чу дужаш, декаш, ловзаш,
Наьна дош, хьо дай хьаотт.

Г1алГ1а
21.06.2009, 21:21
Даьл раьз халв хьон ераж 1оехка... Пейд хубба аьн хет сон уг1ог1)

Menina
16.01.2010, 16:44
Безам ба са

Фуннаг1 лой а укх са дег1о
Къоабалду, хьо вахар, дего.
Ор чу ветта, лоам т1а ваха,
Бирса ду1а духьалдаха,
Сатем боацаш даим ваха
Безам ба са, ва са вахар!
Сийрда уйлаш дег чу яьнна,
Аз сай г1а боах г1оз а ваьнна.

Menina
16.01.2010, 16:47
Хургва хьо вахаш

Муталиев Хьаж-Бийкара хетаю

Вахар хеташ атта, сийрда,
Волча хана къона, бийда,
Аз хьа дика байташ ешар,
Безам санна ужаш эшар.

Ихад шераш, хьо вац дийна,
Хьа муг1араш дез а денна.
Х1анз да ужаш эшаш сона
Лоамаш, довкъаш, шовдаш санна.

Menina
16.01.2010, 16:50
Дог

Бух боаца форд тахка санна
Тахка хала да дега к1оаргал.
Хьедача хива яр санна
Йовза хала да сага оамал.
Цхьадоа дог хул форд мо к1оарга,
Низ болаш, сатийна, дорха.
Хул дог тоатол мо т1ехига,
Хул мекъа, шийла, з1амига.
Аз аргда цох сайна хетар:
Дика да дог ца бовш ала летар,
Даим вахарца детталур,
Таханен зем беш кхоане гур.

Menina
16.01.2010, 16:55
Уйла йийя ала дош

Йист ца хилча цхаккха валац,
Хетар мара цхьанне алац.
Ца ховр дувцар вонах лорлац,
Хетар-моттар хила тарлац.

Хетачунах доацар хул.
Доацар аьлча ч1оаг1а къувл,
Цхьанне юхь цо 1аьржаю,
Гоамал, хьаг1 цо йоаржаю.

Т1аккха довнага кхоач дош.
Хатар-бала кхолла ловш,
Хьоаю цо яхь, г1ожал, дорх,
Кхетам боабеш т1акхувл морх.

Хетар мара дац-кха аьннар,
Дале а ховш да цунах даьннар.
Оалар уйла йийя ала,
Т1аккха хургбац хьона бала.

Menina
16.01.2010, 16:57
Мотт

Веза а лу
Мотт бахьан.
Гоам а лу
Мотт бахьан.

Хьалебеча метто
Сагах дукха дувц:
Цун юхь, эздел, кхетам,
Цун уйлаш, цун куц.

Menina
16.01.2010, 16:59
***

Сога доаг1е хатар-бала
Вел со волча хала хеташ.
Массехк хоза дош 1а ала,
Дег т1ара сох къа а хеташ.
Сона ховргда, новкъост, т1аккха
Эше г1улакх 1а дергдолга,
Хьо вар лоарх1аргда аз доккха,
Кхетош хьа яхь, эздел долга.

Menina
16.01.2010, 17:02
Дувц цу 1амо

"Кизга чу гу сурташ санна
Дерриг дуне аз чулувц.
Укх са бухе гургья шоана:
Сигле, лоамаш, гаьнаш, буц",

Дувц цу 1амо сонтабаьнна,
Хетац шийла доккха хий.
Улл гонахьа йоарх1аш аьнна,
Ца ховш лаьтта фордаш дий.

Menina
16.01.2010, 17:07
Ма б1ехъелахь къонал

1анна т1еххьа
Б1аьсти йоаг1а,
1алам сомадоахаш.
Бала-хатар
Бицбу хано,
Деха дог г1оздоахаш.

Цкъа этта во
Даим латтац,
Цунах коттадоал
Дика.
Корта айбе,
Тешамех венна,
Хьалха б1арг 1а
Лакха.
Укх дуне т1а,
Вахаш мара,
Цхьаннахьа дац
Вахар.
Даьхен лаьтта
Дезаш мара
Кхоачахилац
Лерх1ар.

Цудухь, наха
Дикаш дара
Кхо ма делахь
Денал.
Оатто, аьттув
Рузкъа лехаш
Б1ех ма елахь
Къонал.

Menina
16.01.2010, 17:11
***

Баь т1а дуккха зизаш даг1ар
Делаш, маьлхе къегаш.
Гонахь хьежаш со а воаг1ар,
Лорлуш лувзаш когаш.

Зиртилг миссел новкъа дацар
Зизай сийрда вахар.
Цхьанне царна 1откъам бицар,
Барт болаш уж дахар.

Бакъда, ца ховш ког т1алайза
Царех ца1 аз м1аьддир.
Цхьан юкъа ца зераг1 вахар
Зизашта хатар дир.

Бехк хьаийца, човнаш ехкаш
Зиза аз дерзадир.
Х1аьта а, соцар гоамал, юаш т1ехкаш,
Цун дег чу яха йисар.

Menina
01.03.2010, 14:35
Ираз

Ираз уллаш хилац дежа,
Е ше дарга везац хьежа,
Ираз даккха деза къувсаш,
Ца а ваг1аш хабар дувцаш.
Из хет седкъа санна гаьна,
Латташ б1асаьнаш еш даьна,.
Седкъий долча эшац ваха
Доккха, хоза ираз лаха,
Лел из даим вайна лалла,
Х1аьтаъ, да из хьаго хала.
Хьинар доккха, кхетам лакха
Беза ираз шийгахь даккха.
Ираза кад бизза меннар
Г1озвоал фуд ца ховш шийх хиннар,
Цигга дицлу цунна дерриг,
Г1атте дода ираз-хьазилг.
Цудухь, гоал ца воалаш в1алла,
Мелал ираз, боарам хиллал,
Нагахь 1а из хеце бера
Бужаргба хьа дег т1а кхера.

Menina
19.08.2010, 23:34
Баркал оал

Наькъ йисте хьаст а лаха,
Цхьанне лаьрхх1а тоабаьб наха,
Леп хьаст раьза болаш малха,
Безам ба цун даим баха.

Цунна гонахь ег1ай гаьнаш,
1и деш эг цар кхаьта г1аьнаш,
Г1андаш гу цу хьаста йисте,
Из моттиг - зизай б1аьсти.

Безамца къахьийгад цига
Боча, ц1ена кулгаш детташ,
Хиво хьогал мел йоаяьчо
Баркал оал из хьаст тоабаьчоа.

Menina
19.08.2010, 23:38
Вай теш

Доа леладер гоамлу наха,
Цунна кхайкаю цар вий.
Наьха багар сискал яха
Ловчун даргдац ц1аккха сий.

Халкъий эг1азлоно т1еххьар
Лар ца юташ хьоргва из.
Г1елал ловш дац сага вахар,
Ч1оаг1а ба цун мукълен низ.

Мукъле, машар, вошал, тешам
Массадолча халкъа эш,
Т1ерабаьнна т1ема кхерам,
Дахаргхиларах вай теш.

Menina
19.08.2010, 23:41
Къоано

Къоано попа гаьна
Тара хийтар сона,
Вар из б1араваьнна,
Духьаллаьтта вона.
Вар из букарвийрза,
Верриг хобавенна,
Дарцо, ду1о мийрца,
Къаьна попа санна.
Ткъовронаш кагъенна,
Сома хи харбенна,
Гонахь гаьнаш яьнна -
Доккха беркат даьнна,
Латт из къаьна попа,
Курра кхоабаш корта.
Цун тара ва къоано.
Виаь вале а хано,
Шортта я цун т1ехье -
Беркатера т1ехьле.

Menina
25.08.2010, 21:53
Эхь ца кхоабе...

Каста-каста къувсе,
Дар а доацар дувце,
Шоайла эхь ца кхоабе,
Г1ерте д1а-хьа боабе;
Г1алаташ а лехаш,
Хуле в1ашка 1ехаш,
Дуне даац шинне,
Тол цар гоамал-синнел;
Низ бисац барт тоабе,
Сийрда безам хьоабе.
Мел цар денна дохьаж,
Цхьана бахаргбац уж...
Цхьанне сабар дарца,
Эздел леладарца,
Б1айха безам хьалкхув,
Ц1енче, дезал хьахул,
Хьадоал доккха беркат.
Дезал - халкъий дакъа,
Даьхенна боал накъа.

Menina
25.08.2010, 22:00
Б1ехача меттага

Ма даькъаза ба б1еха мотт,
Хьаг1аца бала г1ерташ котт,
Вахара вол 1а гучайоах;
Бакъдар, харцдеш, 1аьрждеш
К1алтадоах.

Топо-тепчо ца1 мара ца вувч,
Халоно-хатаро юкъ мара ца ювча,
Хьа аьлдитто ийс вув, ва б1еха мотт,
Сийдар б1ехве, вожаве, хьо, ч1оаг1а отт.

Г1ожал хьалхьоайийя корзаг1боах 1а дукха,
Хьа низ кхоач, дорх 1оайий, вонца декха.
1а 1обаяьчох массехк ноахал кхард,
Бух боацача ахка г1ойла вий яха хьа лард.

Цхьанна а мегарволча сага хьо тайна бац,
Эхь доацача кхалсага мара хьо хургбац.
Ше ма1а волчоа в1алла тоам бац
Хьалхьеде д1аьхача меттай шийла дарц.

Sapral Mikail
15.02.2011, 23:19
Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)

Хало 1овшаш къоагадаь муг1араш
Плиев Амира вахарахи кхолламахи

Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира поэтически кхоллам бовзаш ба вай республике г1алг1ай литература юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.
Г1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба поэта кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола стихаш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Рифмаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, ритмични хиларо а хозъю уж.
1абизбика Амир ваьв 1938 шера, сентябрь бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац поэта. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Казахстане, Кустанайски области чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Плиев Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.





Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)

Хало 1овшаш къоагадаь муг1араш
Плиев Амира вахарахи кхолламахи

Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира уйлаяздара кхоллам бовзаш ба вай г1алг1ай мехка алапязданчa юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.
Г1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба уйлаяздархочоа кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола уйлаяздараш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Г1артамаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, гартама хиларо а хозъю уж.
1абизбика Амир ваьв 1938 шера, моажола бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац уйлаяздархоча. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Каьзахсте, Къoстанакxa доккхадакъа чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Пхьиле Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.

Sapral Mikail
15.02.2011, 23:19
Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)

Хало 1овшаш къоагадаь муг1араш
Плиев Амира вахарахи кхолламахи

Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира поэтически кхоллам бовзаш ба вай республике г1алг1ай литература юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.
Г1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба поэта кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола стихаш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Рифмаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, ритмични хиларо а хозъю уж.
1абизбика Амир ваьв 1938 шера, сентябрь бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац поэта. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Казахстане, Кустанайски области чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Плиев Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.





Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)

Хало 1овшаш къоагадаь муг1араш
Плиев Амира вахарахи кхолламахи

Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира уйлаяздара кхоллам бовзаш ба вай г1алг1ай мехка алапязданчa юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.
Г1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба уйлаяздархочоа кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола уйлаяздараш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Г1артамаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, гартама хиларо а хозъю уж.
1абизбика Амир ваьв 1938 шера, моажола бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац уйлаяздархоча. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Каьзахсте, Къoстанакxa доккхадакъа чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Пхьиле Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.

Menina
09.08.2011, 11:47
Хьехар

Даьсса б1ар мо хьо ма хила,
1оаде хьаькъал, хозъе уйла.

Къехка ваг1ац аьхки малхах,
Даим лорале воча нахах.

Д1а ма тетта ц1аккъа дешар,
1алашде кхетама эшар.

Хьаькъал мел дар т1акхув зама,
Сердал боадонна я гоама.

Бертаца дах Даьхен халкъаш -
Хало, оатто нийса екъаш.

Хьо халкъашца дакъа хила,
Доккха хьинар, ц1ена уйла

Даиман а царна теле,
Воккхийвергва хьо хьай кхело.

Menina
09.08.2011, 11:51
***

Хи чу вахар т1оадаву,
Хоттал вежар б1ехаву.

Къоал дер т1еххьар гучавоал,
Наха хьалха хурдийвоал.

Хьинар долчоа т1адус доал -
Баха безаш хала боал.

Эшаву моастаг1 денало,
К1ант тувлаву хозало.

Вай 1ехаду вахаро,
Даим ираз лехаро.

Ираз, мел эш карадаг1ац,
Рузкъа дезар тийна ваг1ац.

Цо йорт етта бахьан лех,
Сийдоаккх, е т1адахь цо эхь.

Menina
09.08.2011, 11:58
Малх хьалбаьлар

Къаьнача жерочо санна
Шовлакъ т1а а кхувлаш,
Б1аргий са дайначоа санна
Дуне 1аьрждеш боад боллаш,
Безамо сатем боабаьр санна
Наькъа водар а готтавеш,
Сел 1аьржа, айх1аза йолаш
Т1аера бийса безаме йоацаш.
... Нускала кийчдаь ц1а санна
Деррига дуне хоздеш,
Кхехка болат санна
Анаюх лотаеш,
Дуненах б1аргтоха, аьнна,
Уйче т1а яьнна йо1 таръеш,
Малх хьалбаьлар сийрдабаьнна,
Со а наькъа т1а ваьлар, г1озваьнна...

Menina
09.08.2011, 12:00
***

Са ца гу чоа хеталу:
Цкъа вай Дуне б1аргадайча,
Сигле, лаьтта миштад хайча
Вохаргвоацаш санна, кхалха аьлча.

Б1аргий садовш латтачоа,
Из бахьан сахьувзачоа,
Дуне гургдоацача даьлча,
Толаш хет-кха ше кххелхача.

Селла ч1оаг1а деза дуне,
Цудухь лех саго ший г1ойле,
Ший ло1амца дитац цхьанне,
Безам баа кхелла дуне.

Menina
09.08.2011, 12:04
Модж къердац наха

Цкъа, тхоай юрта, ц1енъюхе тхо даг1ар.
К1айча юх1ара можло воаг1ар.
Сихха г1айтта цунна д1ат1адаха,
Хаттараш деш, ч1оаг1а сий дир оаха.

Кхоннаг1а цхьаькха гучаваьлар къоано,
Г1аттанзар цун сий де цхьаккха къонах.
Тхоах цхьанне аьлар: "Модж я цун й1аьха,
Дог да 1аьржа, хьабена никъ ба б1еха..."

Модж й1аьха, к1ай хилар кхерац наха,
Сага сийле, г1улакхаш дус нахаца даха.

Menina
09.08.2011, 12:06
***

Б1арий гаьна т1а,
Б1арашта юкъе
Лета,
Даьсса б1ар мо
Ц1аккха хургвац со,
Сакхеташ
Мел ваха.

Аз къахьегаргда
Кхаьнне мо!
Се кхеваьча
Хьамсарча Даьхенна
Уйла, безам луш,
Вола ка ца луш,
Вахаргва са мел доаха.