Али Хашагульгов (Х1оашалнаькъан Т. 1аьла)

Хетор

Даьй г1алаш,
даьй юрташ,
яздаьд аз
шун сурташ.

Сурт даь валар -
сурт-т1аьх валар,
цхьан говзанчо
сога аьлар.

Из бакъ хиннад,
бакъ да вож а:
бакъдар дувце -
вац хьа воша.

Бакъдар дувце -
яц хьа нана,
цхьаь хург ва хьо,
даьла санна.

Цхьаь я уйла,
цхьаь ба малх а.
Гени, велча
воал хьо малха.

Велча мара
яхац хьа ц1и -
ейча мара
ларх1ац вай ц1и.

Ейна ц1ераш -
г1алаш яьраш:
Г1айти Г1айри,
Яне Яраж...

Массехк ба уж! -
Х1анз а т1ехьа
амаг1ъювлаш
тиша т1ехье.

Уж ба генеш.
Цар т1о санна,
дош дилла хар
дезар сона.

Цитата:

---

Сообщение от Я_!

Хетор

Даьй г1алаш,
даьй юрташ,
яздаьд аз
шун сурташ.

Сурт даь валар -
сурт-т1аьх валар,
цхьан говзанчо
сога аьлар.

Из бакъ хиннад,
бакъ да вож а:
бакъдар дувце -
вац хьа воша.

Бакъдар дувце -
яц хьа нана,
цхьаь хург ва хьо,
даьла санна.

Цхьаь я уйла,
цхьаь ба малх а.
Гени, велча
воал хьо малха.

Велча мара
яхац хьа ц1и -
ейча мара
ларх1ац вай ц1и.

Ейна ц1ераш -
г1алаш яьраш:
Г1айти Г1айри,
Яне Яраж...

Массехк ба уж! -
Х1анз а т1ехьа
амаг1ъювлаш
тиша т1ехье.

Уж ба генеш.
Цар т1о санна,
дош дилла хар
дезар сона.

---

Дал раьз хейл хьон,это мой любимый ингушский поэт :)

Наькъахочунга

Даьржа, шера доаг1а Эса. Хина
йисте ц1и а йийза баг1а 1уй*.
Морхех корта кхета вампал* хинна
лакхера 1очухьежаш латт Пхьуй.

Леймой-лоам т1а дошо ч1угал* яг1а, -
чубуза малх... дижад лохе 1и.
Г1инбухера* т1уна* къахь хьалйоаг1а.
Моттиг лех 1а хьайна сала1а.

Моттиг лех 1а й1айха бийса яккха,
йоачун хуле - к1ала отта берд...
Новкъост хургва хьона алхха аькха...
Моттигаш 1а эрна, зехьа къерд.

Юхасаца, мухь 1обаккха гира,
ара юкъе бийса яккха 1а.
Йоачонах е шелалах ма кхера, -
йиш хургья хьа т1аккха сала1а.

Маьре ухача седкъашка хьежаш.
бийса йоаккхаргья 1а наб ца еш.
Х1аьта 1уйрана лувцаргда, къежаш,
маьлха з1анарий дугара геж*.

Хетаргда - хье ц1акхаьчача санна,
дийнвелча мо хьай ворхх1е а да.
Ча б1аргаяйча, тотем таръенна,
аргда 1а цунга: кулг хьада.

Леларгва хьо г1анкара а ваьнна,
хьайна мел хайначох тамаш еш.
Маршалла, воше! Цкъа е мохк байнар
юхавоаг1аргхиларах со теш.

• 1у – 1.пастух, табунщик; 2.слуга, батрак
• вампал – вампир
• ч1угал – гребень, хохол
• г1ибухе/г1инбухе/къилбаседе – север
• т1уна – сырой, влажный
• геж – шелк (пряжа)

Оздиге язъяь стихаш

Чатекхадаьча Новкъа
г1олла бода бетта орг*.
Б1аргагу Кхоког-седкъа* -
Села Сатий Божаолг.

Ч1амаг1а чухьар - сигле,
г1инбухе леп Чухье Г1аьр.
Г1улан талг1еш - ингале,
хоз вайна цар хаьла г1ар.

Боса, Оздиге даг1а
вай шиъ - тхиро т1оададаь.
Ер я, езар, хьа Даьхе,
даькъасте - хьа ворхх1е даь.

Укхазара хьежача
вайна гу ( шолгоара топ
санна йола) лакхача
лоам т1а яь Йижарий г1оп...

Йижарий хиннаб бахаш,
яхье яьннай, йоах, уж шиъ,
аз-аз хьалхаг1а, яхаш,
хьалъергья сай г1ала... Миъ!

Цхьатарр етта яьннай
1аьржача лоам т1а ши хьокх*.
Ши йиша хьалт1аяьннай
ши-ший г1ала т1а, - уж хьог:

вахар г1оза ц1ей лерх1аш,
хоза хет царна шоай болх...
К1ала да д1аух морхаш.
- Хьа да тхо, ва дошо малх!

Ши кхокха хул йижарех,
лакха - сигала уж г1овтт.
Хьасташ хул, йоах, цар ларех,
шин г1алах хул, йоах, ши довт*...

Х1анз а даг1аш да "довташ" -
хано 1олаь1а ши хьокх.
Каст-каста 1охувш цар т1а
сийна ши кхокха, - уж хьог:

вахар г1оза ц1ей лерх1аш,
хоза хет царна шоай болх...
К1ала да д1аух морхаш.
Хьа да тхо, ва дошо малх!

Вай а да, езар, маьлха, -
хьажал, хьалбоалаш латт из!
Чхараш*, оаш морхаш алха,
ека хьо, хурхала оаз!

Д1оахлургда вай шиъ маьлхе,
т1аккха - мерза т1овсаргда.
Ага йиш лекхаш - лохе
дото Г1ула теркаргда.


• орг – 1.канавка, овражек; 2.клубок, моток
• Кхоког-седкъа – треугольник (звезды Сириус, Бетельгейзе и Процион)
• хьокха – кол, дубина
• довт - меч
• чхар - скальная порода, глыба
• алха - чесать

Слушал его выступление уже и не помню в каком году, когда в горах у башен Лейми собирался тейп Леймо.

Цитата:

---

Сообщение от штабс-капитан Магас

Слушал его выступление уже и не помню в каком году, когда в горах у башен Лейми собирался тейп Леймо.

---

Тихо завидую).

Москве ХIоашалнаькъан Iаьли тептар цхьанахь дохкаж ди хой шоан?

Сун хоза дац

Даь, тамаш мъ яц:) Азм эцад мъ ди из, Вейциг.

Цитата:

---

Сообщение от Сергей_Ингушевич

Даь, тамаш мъ яц:) Азм эцад мъ ди из, Вейциг.

---

Тамаш я-кх хьона из дохкаш корадоаг1ий.. сона-м библиотекера а халла лехад из)).

В1овнашке язъяь стихаш

Наркаш* - хьо санна - 1ажаг1а.
Декадеш аьли*,
вайна духьала 1одоаг1а
Г1улахьи г1аьли*.

Укх сахьате гучаергья
кхоллама тамаш -
В1овнашке. Хьо амаг1ъяргья:
т1адаргда ткъамаш, -

г1оттаргда вай шиъ сигала -
г1алаш т1а дергда:
к1ала да 1одода Г1ула
тай мо хетаргда...

1очухьежаш дахаргда вай,
б1огора ухаш.
Б1арг ма кхоачча - баьццара бай.
В1овнех* хьерч морхаш.

Морхаш ухк хьа б1аргашка а,
г1аддаха, леп уж:
гу сона цар чу к1ай шак1а*,
ц1ераш я баппаш*...

Кулг т1оададу хьа мосаша,
шийла да бордаш, -
гуйран маьлха з1анараша
хьанна доах барташ?

Малха тийкъаб вай дай хьалха,
малхага ихаб.
Малха гаргал хилар духьа
г1алашка баьхаб.

Цудухь йиллай В1овнашке а
сел лакха фе* т1а...
Малх - г1алг1ачун в1ови кийи,
цун уйла, фета.

Аз-м безам а малхаца бувз
(малхаш да хьо-со).
Маьлха дошоча таьшца* бувц
хьа керта хьоаса*...

Наркаш - хьо санна - 1ажаг1а.
Гуйре хьо санна.
Хьай хайра* - маьлха тамаг1а* -
тел 1а х1анз сона.

• наркаш – облепиха
• аьли – овраг, пропасть
• г1аьли – олово
• в1ов – боевя башня
• шак1а – мрамор
• баппа – одуванчик
• фе – 1.чуткий, бдительный; 2.воздушный
• таьшца от «тай» - нитка
• хьоаса – 1.узор серебряных или золотых ниток; 2.волокно, кукурузные рыльца
• хайра – 1.благо, добро; 2.незначительный
• тамаг1а - тавровый

1амт1е язъяь стихаш

Хурхал беш, чудетталу Г1ула -
лоаман дистматах* 1оуха шод.
Цхьаттара б1аргагу сигала
малх - фуа бели, бутт - фуа шод.

Ахкен* т1а латт вай кортош кхесташ,
дехьа шув т1а - деха г1алан г1ов*.
Берда т1ара берда т1а г1етташ -
цу чу малаш баьхаб вайна хов.

Мишта баьхаб хац, мишта г1ийттаб...
Г1алана т1аваха така* дац.
Лоам юккъе да, т1арш аьнна, баьтт1аб.
Маца хиннад из адама хац.

Дехьа - г1алан пен, сехьа - каша,
юкъе - ахки, 1очуула хий...
Хьо, са тарам, укхаза - маьрша:
1ояккха т1ера хьай эрза* кий.

Моаршал хатта к1айча оаргага,
ладувг1а - лувкхера* мишта бек.
Хьо хурхала к1ажарех хьега,
хьа к1ажарий хурхалах со хьег.

Маьлха з1анараш мо, хьаяьста,
1охийцай 1а букъ бизза уж х1анз...
Мел дукха лийнав со хьох къаьста!
Ца гуш дисадац дунен т1а 1анз.

Кхел хиннай - мехках ваьнна ваха.
Лечкъабеш лелабаьб наьна мотт...
Хьаьта а сецавац догдаха -
цкъа айса маргхилар хьа к1ай мутт.

Тийшав: сай дега чу кхувргхилар
хургдолча ноахала* сийрда оаз,
укхаза хургхилар сай валар,
хьа дег1ах хьаьрча, са дегаг1оз...

• дистмата.. возможно от слова “дист” – конец, кромка
• ахка – 1. лето; 2.бревно, рсколотое пополам; 3.копать; 4.лежать
• г1ов – 1.торс, фигура, стан человека; 2.стена
• така – 1.тропинка; 2.черта
• эрза – камышовый, тростниковый
• лувкхера – эхо
• ноахал - поколение

Г1алме йисте язъяь стихаш

Бердах к1алдоал наькъа така -
баьца къажах* даьккха ж1ака,
д1ахо - т1ехига гечув* да:
оалхазарий фуий жаг1а
мо бола жог1ара жаг1а
б1аргагуш хьаь1а да шовда.

Укхаза сужд* деш вай даг1а.
Мел дукха ха я вай даха
укх лаьтта, хет е мотт вайна.
Дагабох... моалачун салтий.
Жерлоам т1а желаш* яь желтий,
эздий сувнаш* - воай ши нана.

Диважа дил мийнна дивий,
оалам* бел: Даьла шун да вий?
Хьан да е во1 хиннав Г1алг1а?
Хьанах е сенах ваьннав из?
Хьанна е сенна тийкъав из?
Чана? Берза? Саьна? Г1ала?

Гола теха дода Г1алми...
- Укхаза х1анз цхьаккха г1ал бий?
хаьттар аз цкъа хаьхочунга.
- Хьунаг1а доацаш х1ама дац...
Бакъда, г1ал сона байнабац, -
аьнна, 1иршинг даьлар цунга...

Г1ула 1одолалучча улл
Г1улой овла е кхала г1ул,
Т1умхой кхала е Г1олашпхье...
Пхьеда, кхала, овла, шахьар*...
Этрури мо, шийтта шахьар
чуйоаг1аш хиннай Г1алг1айче.

Шийтта маьже йола хьа дег1
денна даьлагара аз дех...
Седкъан хикуст леп Г1алме чу.
Шийтта ай дола г1алан бухь*
(вай дай Малхага кхача бухь!)
сигала беттаб г1алг1ачо...

Шийтта ерда-ц1а да Маьлха:
шера никъ бе безан й1аьха
я царна юкъе йоалла юкъ, -
шийтта овлаъ лала волаш,
воаг1аш латт Из (накъа г1олаш!), -
лир доагаш я цун герга юхь...

Ало, Рало, Х1ало, Гело...
Эзар ц1и 1а, тха Малх, лело!
Г1ал яхаш а хиннай хьа ц1и,
Г1ал - хьа лаьттара цхьа сибат.
(Цкъаза хьа юхь - г1алан-саь бат).
Г1алг1ай бувзам хиннаб хьоца.

Малх яхалга да в1ов-г1ала.
Малх яхалга - сай а г1ал а.
Саьна тийкъаб сакаш-скифаш.
Сай-саг-сак... Г1алах тийшаб-теш
вай дай моцаг1а? (Со-м хьох теш).
Иштта кхеллай наха мифаш.

Мехкара мехка уж кхелхай.
Халкъий, даьлий ц1ераш кхалхай
Дисад ма1ан т1апа дешаш,
кусташ а кхераш т1а дехка...
Х1анз укхаза юха даьхка,
латт вай цар хьаракаш дешаш.

• къажа – улыбнуться
• гечув/гечу – брод, приток
• сужд – земной поклон
• жел – овчарня, кошара
• сув – княгиня
• оалам – 1.предание; 2.приказ
• шахьар – поселение, общество
• бухь – верх, вершина, конец

Чулахой ч1ожа*

Солса-ерда - Солса ц1а.
Къилбаседе* - дог1а.
- Михагаташ совсадаь,
гилакемаш* доаг1а,

ях 1а, лакхе хьалхьежаш,
чхара* к1ала яг1аш.
Корсамий* кортош хьешаш,
морхаш я хьайоаг1аш.

Кхур хьу цар вайна т1ада.
1от1алег т1адамаш.
Цар (сир доаккхаш) т1оададаь,
хьа юхь - сийрда тамаш.

Иштта аматаш долаш
хиннаб, йоах, алсамаш*.
"Дошо шовда" аргдолаш,
1омехкай хьа мосаш.

Зизай к1орап - нич боаллаш
да хьа герга хьажа...
Маьрк1ажа* боад къовлалуш
латт Чулахой ч1ожа.

Бийса хилар. Б1аргагу
бутт, цунна "ги баг1а",
боагаш, солсаг1аьле* мо,
ц1е Солса Гебаг1а*...

Ер - из ваьца маьт-босе.
Баьна мотт хьекх михо.
Садов Седкъа - хьа б1аса* -
гучабаьлар д1ахо...

Сахула Седкъа хул цох
сахулача хана.
Сахулийтар из ба, йоах.
Бац, хьо я са ХАНИ!

Хьа кара я ха-зама,
1оажалал т1ех я хьо.
Саи боади (Дала мо)
къестаю хьа юхьо.

Эрга вахараш хьакхолл,
ч1уг хадац ноахалий.
Он долашаг1а фуд хьол?
Долашаг1а хулий!

Хано доал ду дуненна:
бустам* - бутти малхи.
Цудухь лов г1алг1ачунна
ший къуб* хилар маьлхе -

ший юххера ц1ай, вешта,
ц1а - малхара каша
гарга хилар даьлашта
(даьлий: Хара, Каса)...

Г1алг1ай мотт - беррига а -
малха даьлий ц1ераш:
ДА, СА, МА, БА, РА, ГА, А
(шайт1ах аьннад Ц1олаж)...

Азале* кхоллаеннай
вай метта eж ворх1 оаз.
Айлам царех хьахиннай,
царех хиннад вай АЗ -

йоазув - аьргий харташ т1а
ц1увно* хастаг1а даь -
хьа к1озалий* к1енжашта*
тара хьаракаш* даь...

• ч1ожа – ущелье, теснина
• къилбаседе/къулбаседе – север
• гила – 1.конь чистокровный; 2.волчок, кубарь
• чхар – скальная порода, глыба
• корсам – елка
• алсамаш.. возможно от «алсамдалар» - прирост
• маьрк1аже – сумерки, сумрак
• солсаг1аьли – тюльпан
• гебаг1а – штык, копье; штыковый
• б1аса – 1.морганье (знак глазами), мимика; 2.жест
• бустам – 1.газырь; 2.мерка, мера, размер
• къубба – гробница, мавзолей
• вечность – азале
• ц1ув – жрец, святой отшельник
• к1озал – локон
• к1енж – бахрома, завиток каракуля
• хьарак - знак

Никогда не встречала в одном стихотворении столько редко потребляемых слов). В моем словаре многих нет.. постараюсь найти словарь получше.. если он существует, конечно)).

баркал халд хьун |а беч белха....Аллахь раьза халв хьун...Мел са мукъдоакх цун й|оазо дийшач...

*Маьтлоама бола текъам*

Дала ше хоам
тхога баь лоам
ба хьо Маьтлоам, -
тха дега тоам!

Хьо ба тха оаз,
тха дегаг1оз,
тха дег1а онк,
тха лаьттан ц1онг.

Ердаб1оаг1а!
Хьона т1а латт
сиглен бога -
дургала кад.

Даьлий пхьег1а,
цар маьт-макхал,
сук - хьа дег1а
лига лакхал.

Ц1ела ба хьо,
супа - хьа г1ов,
ц1ел хьа бихье
байракх мо тов.

Морхий даьг1е,
маьлха даьхе,
хознен элгац,
сурт - хьа куст-куц!


1алат, барче,
1адат, бьарче,
беркате текх,
хьона тхо текъ

Айлама Юкъ,
Дунений Соа,
Г1алг1айчен юхь,
г1алг1ачун са.

Кура Пхьармат,
Куркъий пхьамат,
ле 1а тхона
хайра-ни1мат.

Да 1а тхона
фаьра вахар:
дебаде тха
ваьра loarlap, -

хьувкъаде тхо
цхьаннех ийс веш.
Х1аравар ший
мата ниисвеш -

мехках тоха,
везан Даьла!
(- Массане а
амин ала!)

Цитата:

---

Сообщение от Ovod

баркал халд хьун |а беч белха....Аллахь раьза халв хьун...Мел са мукъдоакх цун й|оазо дийшач...

*Маьтлоама бола текъам*

Дала ше хоам
тхога баь лоам
ба хьо Маьтлоам, -
тха дега тоам!

Хьо ба тха оаз,
тха дегаг1оз,
тха дег1а онк,
тха лаьттан ц1онг.

Ердаб1оаг1а!
Хьона т1а латт
сиглен бога -
дургала кад.

Даьлий пхьег1а,
цар маьт-макхал,
сук - хьа дег1а
лига лакхал.

Ц1ела ба хьо,
супа - хьа г1ов,
ц1ел хьа бихье
байракх мо тов.

Морхий даьг1е,
маьлха даьхе,
хознен элгац,
сурт - хьа куст-куц!


1алат, барче,
1адат, бьарче,
беркате текх,
хьона тхо текъ

Айлама Юкъ,
Дунений Соа,
Г1алг1айчен юхь,
г1алг1ачун са.

Кура Пхьармат,
Куркъий пхьамат,
ле 1а тхона
хайра-ни1мат.

Да 1а тхона
фаьра вахар:
дебаде тха
ваьра loarlap, -

хьувкъаде тхо
цхьаннех ийс веш.
Х1аравар ший
мата ниисвеш -

мехках тоха,
везан Даьла!
(- Массане а
амин ала!)

---

Амин!

Цитата:

---

Сообщение от Я_!

Никогда не встречала в одном стихотворении столько редко потребляемых слов). В моем словаре многих нет.. постараюсь найти словарь получше.. если он существует, конечно)).

---

Твоя работа достойна большего чем похвала, но не будем тебя глазить))
Просто читаю без комментариев, что еще к этим стихам добавить? Лишь позориться косноязычием))

***

1уйре - догдоахача йи1ий б1аса*.
Бовхьаш - б1асийна б1арлаг1аш.
Баьццара г1алгаш даь даг1а боса
магаский* моажа* марг1алаш.

Б1арг т1аоттац тхир лепача баьна.
К1ач1 а ухаш, дек фаьра фаьрг.
Анаюхе* - галхьокхаре - гаьна -
х1ара юрт - тамашийна фаьлг.

Маьтлоам т1ара 1очухьежаш латт вай.
Фево къажду хьа керта къаж.
- Б1аргагой хьона хьай хоза Латви? -
бегаш бу аз. Хьо елакъаж...

Ц1аьхха, 1и санна, морхаш т1айоаг1а,
гонахьа отт базбара* форд.
Форда юкъе сигала хьо яг1а.
Модильяне йиллай хьа фоарт.

Морхий хьаж йоаг1аш хургда тховсара
хьа дег1а дото оалхазар...
Хургья хьо сона, мохк мо, хьамсара, -
ц1аг1оргьяц хьо укхазара!..

Даьлашта боарана лургда 1а
хьай качча къега хьерак1ийг -
1аьхара дусаргдоацаш кхал-ма1а,
канех кхувргболаш х1ара фийг...

Дебаргда лоамашка дохка-даца...
Декаргда Маьтта зизай ц1ей...
Бажаргба хьа даьг1енашка* баьца
бухь* эцаш са безама сай...

...Шийла да хьа бордаш, седкъий санна.
Б1аргашка б1и баь - моакха* дохк.
Малхо ший кулгаш шак1аш* мо сийна
долча хьа гош т1а 1от1адохк.


• б1аса – 1.морганье (знак глазами), мимика; 2.жест
• магаск – род кустарника
• моажа – оранжевый
• анаюх – на заре
• базбари-мотт – перина
• даьг1е – пастбище, выгон
• бухь – верх, вершина, конец
• моакха – светло-коричневый
• шак1а – мрамор

Маг1ат1ара элгац*

Адамашта, далла, кхела дицденна,
Маг1ат1а даг1а элгац
б1аргадайча хьане, кхоачара хинна,
са дега дицде магац.

Каст-кастта воаг1а со укхаза се цхьаь, -
веханза вола хьаьша...
Сатийна я. Тхьайса хий санна, саца
латт ха - ворх1 е барх1 б1аьшу.

Туристий наькъашта юстара даг1а
элгац, гонахьа хьу я...
Меллашха делхача мелача дог1о
баьцовг1ай* лордаш хьею.

Лаьттар кашамаш доахк хьуна юкъе,
чу алхха титеш* яда...
М1оаг1очун М1аг1ате Чулахой юкъ я,
салгхой маьт-макхал, ерда*.

Гу сона элгаца маркхалах* боалла
хьаг1а* кур*, - хайран* символ...
Барче* - оагилга* чу - дошо к1удж бола
Тушоле котам* - тушол...

Меттахьа йоал из, хьалг1отт - со чуваьлча,
хаттар отт сона кер чу:
"Даьли а елча, зама а д1аялча,
хьо фу деш яг1а укх чу?

Фуд 1а лорадер аьргача дунен т1а?
Элгаца супал*? ц1енал?
Мел ха яьннай укх ц1елеча* дукъа* т1а
боара* ца ду е синнел*?"

Б1и хьахьокх сога даьлан оалхазаро,
моажа кхо фуъ улл цу чу...
("Таханара даьлий, ва дошо Рало,
тара бац хьона цхьа чо..." -

хеталу сона, маьлха т1ехьа хьежаш,
элгаца юхе латташ...)
1олег гаьна т1ара баьццара хьачаш,
моша* да къахьа датташ*.


• элгац – храм, святилище (тайповые)
• баьцовг1а – растение, растительность, зелень
• тити/тути – череп
• ерд – святилще
• маркхал – 1.строительный раствор; 2.мазь; 3.пластырь, особый раствор из лекарственных средств
• хьаг1 – 1.тур (горный козел); 2.зависть, злорадство; 3.положение альчика на правом боку; 4.вьюн (вид вьющегося растения)
• кур – 1.дуга (часть упряжки); 2.лобная часть животного вместе с рогами; 3.квартал
• хайра – благо, добро
• барч – рубец из материи. В который продеевают шнур; учкур
• оагилг – кладовочка, чуланчик
• тушолкотам – удод (священная птица богини плодородия Тушоли)
• супа – набожный
• ц1ел – 1.краснота; 2.сукровица
• дукъ – 1.ярмо, бремя, гнет; 2.гряда, горный хребет
• боара – поминки
• синел – жертва, жертвоприношение
• моша – недозрелый
• датта - рябина

Я_ По Вашим текстам можно составить словарь малоупотребляемых ингушских слов.)))) Большое Спасибо за информацию.

Кхерахьа язъяь стихаш

Жа доахк дажаш, морхаш мо.
Укхаза ваьхав Тенг.
Михо бегош, хурхало
шовдан к1ажараш ленг.

Гаьнна д1аух шийла пурх* –
села 1адарчий ц1ов*...
Сецца из укхаза ух, -
тайпан т1еххьара ц1ув*.

Латт из хьежаш хурхалга,
малхага къежаш латт.
Текъам* бу цо малхага.
Гаьна т1а ч1онак* ятт1.

Баьца зиза деллалу.
Г1отт б1ена т1ара къайг.
Массе дийнат делалу,
цхьаъ шоллаг1чунга кхайк.

Сомабаьле, хьалг1овтт нах:
нух* ц1енду, хьайра* оаг...
Саг-м дунен т1а даим вах, -
цун дега чу малх боаг.

*
Сона-м ц1еро диллад ж1арг*,
са уйла – ц1ера хаьшк*.
Ткъоалаг1а б1аьшу – к1орм1арг:
къел, моцал, молха, аьшк...

Ца ховш, ца ловш х1ама дац, -
юхахьажача - боад.
Дика дакъилг дайнадац, -
къамарга лаьттаб шод...

Маьрша вахар фуд а хац, -
дов да дитар даьдас...
Малав бакъ е малав харц
хано къоастадаьдац.

Долашдолчох кхача* беш,
боацабу 1а хьай хьоа.
Д1адахачун къаьра* теш
г1ерт тешаве шийх хьо.

Мича кхаьчад? – уйла г1отт.
Хаттар отт: сенга долх?
Бицбаьб безам, тешам, мотт...
Бисаб алхха болх, болх...

Кхоачашхинна х1ама дац,
х1ама дац доалаш сов...
Хьайх фу хургда хьона хац.
Хьалха фу хиннад-м хов.

Духьала ух хьона х1анз
халкъа, хьай хала кхел...
Дагадоаг1ар – хьа син ганз*,
дицденнар – хьа син къел.

*
Лакхе боса* баь т1а латт
хьа гата* чаьтар* – бу*.
Укхаза 1а сурт диллад,
дахчанца болх а бу.

Хи т1а ух хьо Кхерахьа:
сурилг* юз, кулг-юхь дул.
1а-м, кхыметтел, кхерах а
цхьацца сибаташ ду.

Даьй г1аларташ хьона гу,
хьох-м цкъаза Тенг а кхет...
Т1аккха боаккх 1а Малха го,
хьона хье г1алг1а хет.


• пурх – 1.брызги; 2.фырканье
• ц1ов – сноп
• ц1ув – жрец, святой отшельник
• текъам – 1.моление; 2.жертвоприношение
• ч1онак – почка
• нух – 1.плуг, соха; 2.жевание
• хьайра – 1.мельница
• ж1арг – крестик
• хаьшк – головешка
• кхача – пища, продовольствие, еда, довольствие
• къаьра – ложный
• ганз – клад, казна, сокровище
• босе – склон горы, откос
• гата – 1.полотенце,полотно, простыня; 2.полотняный, холщовый, льняной
• чаьтар – палатка, шатер
• бу – 1.шалаш; 2.курятник

Т1оговзанча монолог

Г1алаш еш вар со. Сона моттар,
айса ю г1алаш эзар шера яхаргья.
Хетар –
Т1ехьенна эшаргья.

Цудухь буллар аз х1ара кхера
сай дег1а ц1ий техе, сай дега сийг белле.
- Кхера! –
моастаг1чунга аьле.

Ч1оаг1ле яр аз сай замаг1а лийхар,
мотташ, из хилча – хургья сай Лоаме й1аьхий...
Лийрх1ар
хиннадац, ма йоахий.

Ч1оаг1ле-т1ехьле ца яйта шоана,
доадир моастаг1чоа цхьан 1уйкъе* са б1аргаса*
Шоана
е Хаьне ваьвар со.

Дукха яр са уйлаш, т1о санна...
Хов сона, х1ара сага г1улакх – къа е маьл.
Сенна
ду аз х1анз е къамаьл!

Фу пайда ба! Малав сох кхета!
Ч1оаг1ле хилча – мукъле хургья, хетар сона.
Хета-м
Дуккха а дар, - сенна!

Сенна хьехоргда-те мел хетар!
Дог довх* цо сага, уйлашка лоац бутув* ша*.
Хатар*
доацаш дахалда шо!

Накъаяьннай шоана-м са г1алаш.
Гу сона цар чу х1анз жамотт*, доахан, вараш*...
Халаш,
лай вацар уж яьраш.

Мукъле яр цо ха даьр вай лаьтта...
Из бахьан дехкар цо ахкенаш* т1а ший дог.
Атта
вахар-м мукъленах хьог.

• 1уйкъе/1ийкъе – время перед рассветом, предрассветная пора
• б1аргаса – зрение
• довха – ограбить
• бутув – плотный
• ша – лед, град, сосулька
• хатар – несчастье
• жамотт – стойбище, загон для овец
• вар – плесень
• ахк – пропасть, бездна

Бера хьам

1аьмадац вай бе
д1адахачун хам.
...Малхара каша...
х1анги*... бера х1ам.

Мизкъ санна дар из,
ши-кхо шу хургдар.
Г1овна т1а хьерчаш
чорта* гата дар.

...Яг1ар цун нана,
билла к1аь т1а пхьарс,
йиш лекхаш цунна...
Из набарах тарс*;

делакъеж цунга...
(Тарамаша хьест.)
Моажа* да дуне;
маркъилг* санна кхест, -

у* денад лаьтта –
Уннанас дейта...
(Тарамаш сиха
д1адахар г1атта.)

Тхьайсар бер т1аккха,
Сацар наьна йиш, -
1одахар, форд мо,
б1аргашкара хиш...

...1аьмадац вай бе
долашдолчун хам.
Дохадаьд каша,
дейхад бера хьам.

Кукале* ха яр
из маьлхе улла...
Топпара х1анги
дар цунна улув...

Мичад х1анз х1анги?
Мичад бера х1ам?
...1аьмадац вай бе
воай исторе хам.


• х1анги – глиняная миска
• чорта – редкий (не густой)
• тарс (тарсийта) – вздремнуть
• моажа – оранжевый
• маркъилг – юла, волчок
• у – зараза, эпидемия
• кукалий зама – эпоха кукали (очень давно, в старину)

Бийрге язъяь стихаш

Жа1уно* ж1алешта деш* деттад.
Набарах баьннаб жамотт*.
Хьалкхийттача ц1аьскаро ц1ийдаьд
лоа улла лоама лоажот.

Д1аьха 1енаш* дада ч1ожешка*.
Дехьа-сехьа ухк Бийргаш.
Г1улахи г1ов* латт лувкхерашка*,
Орган санна ехк дийхкаш*.

Ц1увний* ц1а даг1а наькъа йисте,
ц1увний ц1а – ц1ена элгац*.
Ц1и йоагаяьй цу чу укх б1аьстий, -
наха шоай акхал дицдац...

Даьшта деза хийттар т1ехьено
дайдаь ца 1еш – харц а даьд.
Ц1енонах ц1оно яьй вай хано,
супа* мел дар хоарцадаьд.

Жаи доахани доахк г1алашка,
малхарча кашмашка – ж1алеш...
Транзистораш я г1окказашка*
доахаш вай заман иллеш.

Сийрда кхоане хьакхоллаш да, йоах,
карадерзадеш 1алам...
Наьха дегашка т1аяьннай йоарх1 –
феса еш йола 1амал.

Кхераме ба г1аьра* сакхетам,
к1оршаме, къаьра* – синош.
Рузкъа бахьан – боацаш къахетам –
вохкаргва цар шоай воша.

Дохоргда ерда*, доагаргда хьам,
йовхаргья – хьаштдий – Даьхе...
Царна истори – йоаккха х1ама!
Царна культура – даьг1е*!

Кхачан* программа кхоачашйича
сагота бац хьакимаш, -
вешта аьлча, - шоай шун т1а гича
маша* даьтта, хьакхий марш*...

Г1адж теха варнахча яьй Лоамех:
кхоша хьалъяхай юрташ.
Ког мел баьккхача – хьо цец-амаг1 –
воахаш – «акха» туристаш.

Цул совг1а наькъаш дохкаш латт х1анз;
аьшкан никъ – болота* урх*.
Геологаша лех дошо ганз*,
корая мег тхона, йоах...

Малхарча каша юха 1одувш
деш диаь даьнна ж1алеш.
Жа да босаг1а*, н1аний мо, хьувш.
Дек Леонтьева иллеш.


• жа1у – чабан
• деш – похлебка (для собак)
• жамотт – стойбище, загон для овец
• 1и (мн. 1енош) – тень
• ч1ож – ущелье, теснина
• г1ов – 1.торс, фигура, стан человека; 2.стена
• лувкхера – эхо
• дийхк – 1.сосна; 2.печень
• ц1ув – жрец, святой отшельник
• элгац – храм, святилище(тайповые)
• супа – набожный
• г1оккхаз – пастух
• г1аьр – банда, шайка
• къаьра – ложный
• ерд – святилище
• даьг1е – пастбище, выгон
• кхача – пища, продовольствие, еда, довольствие
• машадаьтта – топленое масло
• марш – колбаса
• болат – булат, сталь
• урх – вожжи, повод (уздечки)
• ганз – клад, казна, сокровище
• босе – склон горы, откос

Маьтлоам т1а язъяь стихаш

Х. В.

Маьтлоам, морхилг, марг1ала бай.
Хьаг1ар*, хьаст лекъаб.
Аьлашта тийкъабац* вай дай,
даьлашта тийкъаб.

Укхаза кхеташ хиннаб уж
ц1ера ц1ей дезде.
Латт хьо – дега цар дуне гуш –
т1еххьара эзде;

т1еххьара ерда доаца ц1ув;
даьшта боа бекхам*...
Беттах баац вай тахан дув,
малха быц текъам*.

Къаьрача доалахошта* текъ,
царна доах вирд а.
Гора латт, текхаргаш мо текх, -
х1аравар вир да;

х1аравар – чхьаг1алакх*, цхьогилг, борз,
хьакха е маймал...
Хоарцо хестаеш бек вай мерз,
цунна ду 1амал.

Дейна долаш санна вай дах, -
иштта дах хьайба, -
са а кхыметтел зовза* доах,
заьлза* ю наб а.

Оакхалаш*, соакхалаш вай ду,
лею хьарм1аргаш.
Гийга чулатталга – вай ди,
нигат - к1орм1аргаш.

Тешам бейнаб. Цхьаъ шоллаг1чоа
к1ийленна ваг1а.
Эхь дейначоа, сий доацачоа –
лакхален лаг1а.

Хьаьнала къахьегар фуд хац,
дицденнад хайра.
Мискача наьха кара дац –
болха белга мара.

Бакъдар мел лехар моастаг1 ва,
цунна – та1азар.
Харцдар мел хьехар доттаг1 ва,
цунна – ц1ихазар,

таро, ларх1ар, кхыметтел, сий,
кхыметтел, сийле,
д1ахо – майдал*, д1ахо пенси,
т1аккха – ялсмале...

Иштта дах вай, са заманхо,
са новкъост Ваха.
Х1ана латт хьо х1анз, мунда* мо,
уйлане ваха?

Элгаца б1ара сенна хьеж?
Сенга къеж вела?
Эрна! Корта беннаб вай к1еж*...
Из к1айбаьр – пела...

Кхоачадаьд къаракъо вай са,
къона – къаденнад...
Тахан духхьашха* укхаза
хала т1адаьннад.

Чувала! Маьттара даьла
ва хьога хьежаш.
Хьайна хой, цхьа-ши дош ала –
цун ц1ерах тешаш.


• хьаг1ар – пещера, грот
• текъа – молиться
• бекхам – возмездие, расплата, кара, месть
• текъам – 1.моление; 2.жертвоприношение
• доал – отцовство, господство, порука, опека, опекунство
• чхьаг1алакх – шакал
• зовза – трусливый, робкий, боязливый
• заьлза – хилый, слабый, щуплый, жалкий, вялый
• оакхал – донос
• майдал (майдилг) – медаль
• мунда – 1.веха; 2.чучело, пугало
• к1еж/к1едж – 1.коса(волосы); 2.струя
• духхьашха – впервые

Т1емахочун монолог

Керта т1а туллаш тадж* – 1от1ахийца юхьа т1а цхар*,
дег1а т1а дувхаш г1аг1а*, геза* ч1овгех-г1озарех даь,
аьрда бе - г1ал-турс, аьтта бе довт-тур,
дега чу даг1аш моастаг1чоа теха т1аьск*, -
иштта вар со, укх малхарча каша вижа хьавоаг1аш...
Вай мехка кортамукъале лораеш варгвоаца чов хилар сона.
Хала яцар чов-м, хала дацар валар-м, мохк мукъа хилча...
Атта валар со а, дын т1ера весса, се хьачу а вена...
Ц1аккха цхьанна а г1аьрхочо* дов-пхьег1а т1а вейхавацар со,
саг вац сона т1ера ц1етт* даьккха, аз мел йоаккхача хана –
х1анз шо мара... Фу деш я – уж шун музейш?
Вай мохк моастаг1чун оалалах* лорабе низ кхоачий цар?

• тадж/таж – каска, шлем
• цхар – бронежилет
• г1аг1а – кольчуга
• геза – медный
• т1аьск – стрела
• г1аьрхо – бандит
• ц1ет – трофей
• оалал – владычество, господство

Можно перевод?

Эмн..перевела как поняла и как смогла..

Монолог воина

На голове шлем – на лицо опущено забрало,
одет в кольчугу, собранную из медных колец,
в левой руке – щит, в правой – меч,
в сердце стрела, пущенная врагом, -
таким я был, когда пришел в этот солнечный могильник...
Я получил рану, защищая наш край,
С легкостью стерпел бы и рану, и смерть, был бы наш край свободным...
Легко я умер, успев слезть с коня и придти сюда...
Ни с одним злодеем не приходилось мне иметь дела,
ни один человек не получал от меня выгоды, сколько я не жил –
только вы теперь... Как дела у ваших музеев?
Получается у них защищать наш край от врагов?

Озиге язъяь стихаш

Замо вайна дитар – г1ири*;
гувнах яьй кхарта*.
Баьццара к1омала эри*
т1аяьннай юрта.

Хала да теша х1анз, хьалха
укхаза наха
безам хьийгаб аьлча. Алхха
йокъ* – массанахьа.

Дейнад г1алашкара кхуврчаш*,
вахар а деннад.
Цар дуне нахьара* хулчеш*
т1аювхаш хиннад.

Х1аьта а г1оза баьхаб уж,
хьаьнала баьхаб.
Хьувкъама* дошо гуйре гуш –
б1аьстан т1а... аьхаб.

Т1ехьленна еш хиннай г1алаш,
т1ехьенна лаьрх1а.
Элгацашка – даьлий б1алг1аш*, -
тийкъаб уж Малха.

Кхоане йита г1ийртаб вайна, -
из бахьан къийсад, -
вай къина йолча г1ойленна
лаьтта цар хьийшад.

Лийннаб – мехках балара 1анз
ловш – г1инбух* техкаш.
Дог1о йошаеш яда х1анз
цар мура* т1ехкаш.

К1арцхалаша йикъай моттиг,
к1едж* а яьй хано.
Гу сона, малх мо, ц1е беттиг
т1атулла къоано.

Т1ехкашта юкъе ваг1а из,
ше ва, хьам санна.
Вала венав из укхаза,
хеталу сона.

• г1ир - никотин
• кхарта – сыпь на теле
• эри – заброшенная степь
• йокъ – зола, пепел
• кхуврч – очаг
• нахьара – кожаный, кожевенный
• хулчи – обувь
• хьувкъам – урожай
• б1алг1а – призрак
• г1инбух – север
• мура – гнилой
• к1едж – струя, коса (волосы)

Цитата:

---

Сообщение от Я_!

Эмн..перевела как поняла и как смогла..

Монолог воина

На голове шлем – на лицо опущено забрало,
одет в кольчугу, собранную из медных колец,
в левой руке – щит, в правой – меч,
в сердце стрела, пущенная врагом, -
таким я был, когда пришел в этот солнечный могильник...
Я получил рану, защищая наш край,
С легкостью стерпел бы и рану, и смерть, был бы наш край свободным...
Легко я умер, успев слезть с коня и придти сюда...
Ни с одним злодеем не приходилось мне иметь дела,
ни один человек не получал от меня выгоды, сколько я не жил –
только вы теперь... Как дела у ваших музеев?
Получается у них защищать наш край от врагов?

---

Баркал!

Цитата:

---

Сообщение от Я_!

Эмн..перевела как поняла и как смогла..

Монолог воина

......

---

«Если человек талантлив – он талантлив во всем»
Ты не только трудолюбивая как пчелка-ты еще и умница! Уверена, ты еще и красавица!;)

Баркал, Фотя..)). Так же приятно бывало, когда в детстве взрослые хвалили)).

1арамхи ч1ожа*

Фе* 1имад ялац, садикъад*.
Божа* латт маша.
Наькъо юккъе да ахдаьккхад
малхара каша.

(Духьала воаг1ача устдаьх
б1арг ший кхийтача –
нейцо ахка* чукхессай, йоах,
укхаза алча*...)

Готт а денна, к1ала г1олла
1арамхий дода.
Паьлингт1е (паьл-наькъа гола*)
яг1а берда* т1а.

Т1аккха – къух* – т1аьръюкъ* мо шаьра,
Г1алг1ай бай* оалаш.
1арамхий укхаза – шера, -
кхер со т1ехвоалаш...

Теркаш да т1ий*, ага санна,
1аддарг1а* мо сетт...
Говр йоал яжаш, йоашхаенна,
мерий т1а – к1ай сет.

Д1ахо – шув* т1а – мангал хьокхаш –
ерда* лаьттача –
бераш доахк. Чухийрцай хьокхаш*.
Ц1ийденнад тоачув*.

Кулг-юхь дул аз 1арамхи чу.
Сурт дуллаш ваг1а.
Т1оа* сог. Т1аккха, цхьа юкъ ялча,
долалу дог1а.

Т1оададу са каьхат, къоалам,
сурт а д1адоаду.
Чехклу, михьара* доал 1алам*.
Ч1ожа отт боадо.

Сиха сай х1амаш хьагулйий,
ц1енгахьа верз со.
Сале кхет сох: «Где здесь Гули?» -
яхаш вираца.

Хьулахой 1у* ва из, Шоана –
ч1ожара воаг1аш...
Бийса. Олгат1а, борз санна,
ж1али да увг1аш.

• ч1ожа – ущелье
• фе – 1.чуткий, бдительный, чутко; 2.воздушный, воздух
• садикъа – душно
• божа – стадо крупного рогатого скота
• ахк - пропасть, бездна
• алча – жеребец
• гола – 1.локоть, колено, голень; 2.извилина, изгиб, поворот, зигзаг
• берд – берег
• къух – поляна в лесу
• т1аьръюкъ – ладонь
• бай – луг
• т1ий – мост
• 1аддарг1а – дуга лука
• шув – 1.вид чермши; 2.обрыв
• ерда – святилище
• хьокха – кол, дубина
• тоачув/тоачо – калина
• т1оа – 1.сметана, сливки; 2.пласт; 3.молния
• михьара – стихия
• 1алам – природа, вселенная
• 1у – пастух, слуга

Олгат1а язъяь стихаш

Бакъилг йоалл яжаш баь т1а;
бек цун гургал.
Нокхармозий – зизаш т1а –
мелаш дургал*.

К1айенна яг1а датта*, -
морх мо хет из.
Студент я лелаш юрта,
фаьлгаш хетташ.

- Багахбувцам д1аязбе
енай со, - йоах.
Сийна тетрадь доал цун бе,
ювхьаш садоах.

К1аьдъеннай из. Чуяккхе,
иллеш лу аз.
Д1авовзийт се – ц1и яьккхе.
- са ц1и Луиз... –

оал цо, ше арайоалаш. –
До свиданья!..
Хет сона («до сви...» оалаш):
«Ткъо шу даьнна

хургья хьо... Хьажал, дег1-кеп
хоза миштад!..
Я1а* т1а дошо з1и леп.
Йовлакха-м – м1аьштиг...»

Латт со, уйла д1аяха,
цунга хьежаш.
Д1айода из – г1адъяха,
елакъежаш.

Ишколе да тхо сейца, -
йоах цо, - вола...
Даьсса хет сона сай ц1а...
Йи1ий болар

д1адалац духьалара.
Сатем байнаб.
Тахан сона духхьара
гила* бейнаб.

1979 ш.

• дургал – нектар
• датта – земляная груша
• я1- шея
• гила – 1.чистокровный скакун; 2.волчок, кубарь

Хьаьрхочун* ков

Ворхх1е а даь ханара хьайра*,
Хаьрца хьарсам. 1ов* т1абаьнна ип*.
Хьаьрхо воалл оагаш шоага кхера,
т1аршингбаьккха корта маьлхе леп.

Шак1аш* мо да хьаьрхочун б1аргаш,
к1ийгаметтане* – доккха ши кулг.
К1ай дом лелх кхерах, д1аух сийгаш...
(Дукха лургдар аз се хьаьрхо хург;

укхаза вахарг, леларг, текъарг,
Тхьана е Ткъана* текъарвар со...)
Ц1алг доалл чхарах*, хьувз мушкарт*-текхарг,
1очулатт оаг1онца аьрша* сом*...

Д1ахо – петараш, х1аьта лакхе –
зунгатий боарза* баьццара пийг*.
Хьаьрхочун к1аьнк ваг1а коа юкъе,
Яь кий мо я цун ерзана гийг.

Вир латт юстара картах тесса,
гу Турпала 1аьлас теха тур...
К1аьнко 1адаца* кхерилг кхесса,
гаьзараша бихьар сиха дур*.

Кхера аьга ваьннав х1анз хьаьрхо;
д1ахийцар цун тите* маьлха лир...
Ц1аьхха йоккха хиннача морхо
юрта т1а сийна 1и оттадир.

1982 ш.

• хьаьрхо – мельник
• хьайра – мельница
• 1ов – 1.крупа, пшено; 2.икра (рыбная); 3.мох
• ип – желоб, по которому вода стекает на мельничное колесо
• шак1а – мрамор
• к1ийгаметтане – рябой
• Тхьа е Ткъа – имя одного из верховных языческих богов
• чхар – утес, глыба
• мушкарт – вьюн (раст.)
• аьрш – горный песок
• сом – 1.рубль; 2.фрукт; 3. оползень
• боарза – бугор
• пийг – бородавка
• 1ад – рогатка, лук
• дур – топот
• тите/тити - череп

Цитата:

---

Сообщение от Я_!

Хьаьрхочун* ков

---

Я это стихотворение в школе рассказывал. Баркал халд хьон :)

Хьарара б1и

Б1ена б1арахьежаш латт хьара
хьаьрхо е хьаьрхьорхолг.
Йоах цо: - Ц1акхаьчай Къулбехьера*
Сигалахийкхухьарг*.

Х1ара б1аьстий укхаза б1и болл
к1айча оалхазаро,
вешта аьлча, б1астен юхь хьаелл
цун ч1агашка* оазо.

Араваьле, ладог1аш со латт,
хьеж со, б1и мишта бу.
Хет сона: оалхазара диллад
адама ца гур го...

Сигалахийкхухьарга б1и ба
маьлха чарха тара.
Гуйран бетта боасса из лургба, -
яьсса хургья хьара...

Тховнага хьалхьежаш со ваг1а
цу хана, саготдеш,
бакъда, сай хьаьша юхайоаг1арг –
хиларах са дог теш...

Шиъ цхьана дах уж оалхазараш.
Напаг1а* т1акхухьаш
лел вож, ер ший таьлме* т1а яг1аш.
Аьхкий йоах к1оригаш...

Х1ана аьннад хац сона цунах
сигалахийкхухьарг, -
аьле, - согахьа хьаверз къонах –
хьаьрхо е хьаьрхьоархолг.

• къулбехье – юг
• сигалахийкхухьарг – аист
• ч1агашк – челнок
• напаг1а – продукты, получаемые учениками медресе от населения
• таьлме – высидка птенцов, выводок

Сеска Солса ерда*

Малхо моажъяь* морхаш –
дошо тханка*.
Ерда... Чухьа – йоарх1аш,
еха банка...

Баьццара 1оакъингаш –
села1адарч...
Барче* текъ, арг1аш* еш,
Солсакхокхарч*.

Тхов чукхийтта – деха
даг1а ерда...
Супа* хьу я дехьа,
сехьа урд* да, -

тилла х1ама санна
хет из боса.
Духьала хьокх сона
Сеска Солса.

Оасар деш воал къоано,
хьацар 1оух...
Сибрег1арча хано
к1айяьй цун юхь.

Хьалхаг1а – партизан,
т1аккха кулак, -
Колыме хиннад цун
кхел-рузкъ-хьакъ*...

- Е жин кот аз даьккхад
(б1еха начч1аз*!)...
Д1адийнар чуийцад, -
велакъаж из. –

Цудухь латт юкъ йийнна
Солса элгац.
Кхыча даьлах кхийна –
Сона ер гыц...

Къоаночун юхьмараж –
Къоарза* чачхар*:
з1ак* санна я мераж,
жаккхал – мочхал...

Хинна шиш* д1абаьннаб,
дехад денал...
Керда ди котбаьннаб
Солса динал.

1980 ш.


• ерда – святилище
• моажде – сделать оранжевым
• тханка – горка шерсти, состриженной с барана
• барче – рубец из материи, в который продевают шнур; учкур
• арг1а – 1.очередь; 2.скирда; 3.гряда невысоких гор
• солса кхокха – лесной голубь. По преданию лесной голубь облегчил страдания, умирающего от жажды Сеска Солсы, принеся ему в клюве воду
• супа – набожный
• урд – участок пахотной земли
• хьакъ – долг, обязанность, труд
• начч1аз – непристойное выражение
• къоарза – пестрый
• чачхар – рябой
• з1ак – удочка
• шиш - влияние

Пхьимата язъяь стихаш

Г1оташ яь хьуокхаш,
х1анзара боахам.
Уринга*, хьуокхаш
йола кхай оахам*.

Лоамарочун кха,
кха аьлча а – урд, -
1аьржа к1урз* хьаькха,
гата т1а даь сурт.

Соахкара мунда*
яг1а лайх лешаш*.
К1аьда да 1ан ди, -
Къандалаш* яшаш.

1оухк уж тховнах,
к1ерамаш* санна.
Г1алий т1ара нах
гу новкъа сона.

Автобус ярга
хьежаш уж баг1а.
Бек аьшкасаьрга*
дирст йоалла б1оаг1а.

1арамхий дода
к1ала да, увг1аш*.
Маьтлоам т1а дада
Дугара* къовхаш*.

Лоа сацац цига.
Довхаш* яж 1ай а.
Ц1ув йистера га –
бокъонца 1а1а*.

1онг* е къоахк* я из.
Ятт1ай т1ера коаст*.
Хьакхоач автобус.
Нах в1ашаг1а къаст.

Д1ат1ахувш цхьааш,
вожаш юхебус.
Йолалу, ювхьаш,
шира* автобус.

Ц1енош, бечош*, йол,
мимар т1ара «марс»...
Гувна такхарг йоалл
хьувза наькъа карс*.

1982 ш.

• уринга – полосатый
• оахам – пашня, пахота
• к1урз – сажа, копоть
• мунда – 1.веха; 2.чучело, пугало
• леша – сочиться
• къандал – сосулька
• к1ерам- свеча
• аьшкасаьрг – железная проволока
• увг1а – выть, реветь
• дугара бос – оранжевый цвет
• къох – заросль, бурьян
• довха – улар (птица)
• 1а1а – 1.лопух; 2.подарок невесте (рогатка, украшенная фруктами и кондитерскими изделиями)
• 1онг – разновидность ольхи
• къоахк – клен
• коаст – кора (древесины)
• шира – старый
• бечо/бечув – столб
• карс – бечевка из конских волос