Хьехаме дувцараш

[Menina]

Са дешал ч1оаг1аг1а да цун эздел

Гулбенна нах баг1ача ц1аг1а Мохьмад-пайхамар чуваьлча, берригаш г1айттаб. Пайахмара 1оха а аьнна, уж 1охайшача, цхьа з1амига саг латтийсав. Пайхамара шозлаг1а а аьннад цунга, 1оха. Т1аккха а хайнавац. Пайхамара яхар х1ана дац 1а, 1оха ях хьога, оалаш, бехкаш даха нах болабелча, Мохьмад-пайхамара аьннад:
- Бехкаш ма даха цох. Са дешал ч1оаг1аг1а да цун сих доалла эздел.

[Menina]

Пир1он х1алакхиларах

Пир1он харцахьа саг хиннав. Цхьаннахьа дуне йисте гезах* цхьа сигала хьисапе кхоаленаш* яьй цо. Царна т1аг1олла педаш хехкаш, таташ деш, т1ера хий 1очумехкадеш хиннав из.
- Со а веций ди къувкъадеш, дог1а делхийташ. Со а веций даьла? - оалаш хиннад цо.
Вахаш пхи б1аь шу даьккхад Пир1она. Харцача х1аманна т1ехьа из хинна воллашехьа а, зе-зулам хулашхиннадац цунна, х1ана аьлча, цох доаллаш дар дика кхо х1ама - боккхий нах ларх1ар, бераш хьесташ хилар, ялата а дуача моллаг1ча х1амана а хьурмат дар.
Пир1он воаве дагадехад г1амсилга. Пир1онна д1ат1а а даха, аьннад цо:
- Пир1он, хьайх нах белаш болга хой хьона?
- Сох х1ана бел? - аьнна, хаьттад цо.
- Къабенна, мурбенна, х1аманна пайданна боацача, каша бахка мара мегаргбоацача боккхийча наьха 1а сий дарах бел, - аьннад.
- Долче, хьа духьа из дитар аз, - аьннад Пир1она.
- Кхы а бел хьох нах, - д1ахо дийцад г1амсилга, - м1адаш даьха, мераж 1оуха бераш хьест 1а, яхаш, бел хьох нах.
- Иштта из долче, хьа духьа из а дут аз, - аьлар Пир1она.
- Х1аьта кхы а нах бел хьох. Наха йоах хьо ц1аьрмата ва, маьккха юхкаш д1аехкаш, зирталгаш гулдеш ва, йоах цар, - аьннад г1амсилго.
- Д1ахо д1йодача хана из а кхы дергдоацаш дут аз, - жоп деннад Пир1она.
Из аьнна воаллашехьа х1алак а хинна, вайна д1аваьлар Пир1он.

* Гез - медь
* Кхоале - навес

[Menina]

Д1адаха сий юхадаг1ац

Цхьан хана Хийи, Ц1ии, Сийи в1ашаг1кхийтта лелаш хиннад. Тоъал цхьана лийначул т1ехьаг1а, шоай цхьаццача г1улакха цхьан юкъа къаста дезаш хиннад уж. В1ашаг1а мишта кхетаргда шоаш, аьлча, Хиво аьннад, эрдз баьннача ше хургда, Михо аьннад, г1аьнаш эгача ше хургба, Ц1еро аьннад, к1ур укхача хургья ше. Сий цхаккха ца оалаш лаьттад. Хьо йист х1ана хилац, аьнна, хаьттача, аьннад цо:
- Шо в1ашаг1кхета а къаста а йиш йолаш да, х1ата соцара г1улакх кхыча тайпара да: цкъа сох къаьстар ц1аккха сох юха хьакхетаргвац.

[Menina]

Кери* къайги

Кери къайги в1аши доттаг1ал а тесса новкъа даьннад. Гаьннарча мехка долхаш, къайг к1аьдъеннай. Аьннад цо: "Со-м к1аьдъеннай, д1ая магац сона".
Цхьа аьла хиннав къа енна сирг1а 1о а йилла, оалхазараш лувцаш. Къайго аьннад керага: "Цу сирг1ах 1а сона х1ама ца яхье, д1алела могаргдолаш яц со". Сирг1ана т1адаха кер боанго лаьцад. Т1аккха х1ама а ца оалаш, къайг г1етта д1аийккхай. Аьлано аьшка ц1алг а даь, кер чуделлад.
Х1ара денна цу аьшка ц1алга д1ат1адетталуш хиннад кхыдола кер. Изи к1ала даг1ари в1ашкадетталуш, ц1увзаш хиннад. Цу х1аманна бахьан ха г1ерташ волча аьлано т1авийхав дуне т1а са мел доллача х1аман мотт ховш вола саг. Керашка ла а дийг1а, аьннад цо:
- Аьшка ц1алга т1адетталуча керо йоах к1аларченга: "1а кераца ткъам биллабаларе, лаьца хургдацар хьо. 1а оаг1ув билларга хьежжа лаьца даг1а хьо.".
Т1аккха аьлано кер д1адахийтад.

* Кер - сокол

[Menina]

Со везачоа са гийг а еза

Цкъа кулгаша, когаша аьннад:
- Хала къахьегаш, сатем боацаш тхо лел, шийгада-а йоаллача гийго вай мел даьр дуъ. Кхы из кхоабаргьяц вай!
Керто аьннад:
- 1овдала ма хила. Гийго ч1оаг1а къахьег. Цунна д1а мел денна деррига охьаш, дег1а д1алуш я из.
Ладийг1адац когашеи кулгашеи. Гаьг яьсса лаьттай. Из бахьан долаш дег1 г1елдала доладеннад. Шоай низ бохаш хайнад кулгаштеи кошаштеи. Корта бакълийналга т1аккха кхийттад уж. Сихбенна гаьга яах1ама яла деннад уж. Бакъда, дукха меца лоаттаяь че йиткъа енна хиннай. Даах1ама д1аэца мегадац цунна. Моцалла д1адаьннад дег1, цунца цхьана когаш кулгаши д1адаьннад. Цудухьа оал наха: "Со везачоа са гийг а еза".

[Menina]

Цхьаннахьа йоацаш йиса къайг

Наха кхокхарч кхоабаш б1арга а дайна, ер моцал сенна юъ аз, аьнна, кхокхарчашта юкъе яха лаьрх1ад цхьан къайго. Кхокхий бедаргаш лохьа а яь, лотараца уж шийна 1от1а а лотаяь, кхокхарчашта юкъе яьннай къайг. Царца цхьана яьжаш лелаш, сигала г1олла д1айода цхьа къайг шийна б1аргаяйча, ер кхокхах йирза "варкъ" аьнна, 1аьхай. Циггач кхокхарчий дас гарзаш йийтта, эккхаяьй из къайг, кхы хьаюхейоаг1аргйоацаш.
Бедаргаш д1аяха елча, къайго лелачох х1ама хиннадац - лотор ч1оаг1а хиннад. Ший къайгашта юкъе яхай ер. Цар а эккхаяьй, кхокха тхона юкъе товргбац, аьнна.
Иштта йисай къайг, дехьа а сехьа а йоацаш.

[Menina]

Говра хила г1ийрта вир

Массане "вир, вир" оалаш, ше бегйоахаш хилар к1орда а даь, виро ларх1ад: "Кхы сайна уж т1ехбеттамаш дайтаргдац аз, говра хилча бакъахьа я со".
Хьалхарчоа говрий мотт 1омабе лаьрх1ад виро. Лакхача гувна а этта, 1урден сарралца говрах 1аха г1ерташ лаьттад из. Цхьаккха дарах говрий мотт 1омабеннабац цунга. Из х1ама дац! Говрий мотт 1омабе еннача вирана ший вирийбар а бицбеннаб.
- Фу леладу 1а? Фу 1имадаш я 1а ер? - хаьттад т1ехъянна йодачо сирг1илго.
- "Вир, вир" яхаш дола т1ехдеттамаш к1орда а даь, говра хила лаьрх1адар аз. Говрий мотт 1омабе а енна, е из а 1ома ца луш, сай вирий мотт а бицбенна йисай со, - аьннад виро.
- Эшшехь! -аьннад сирг1илго, - говра-м хьох укх малха к1ала хургьяцар, лертт1а вир мукъаг1а далара хьох.

[Магомедовна]

СиргIилго-?

[Ovod]

СиргIилго-?

БычОк

[Магомедовна]

БычОк

Ааааа.